Uit het leven van een denkende vrouw

de verschieten, al breder breidden zich de mogelijkheden, nooit konden leven en kracht toereikend zijn om alles naar buiten te verwezenlijken, wat ze in zich voelde kiemen en bloeien, met een groeikracht ongebreideld. In de enkele dagen dat de kinderen soms 's zomers uit logeren gingen, werkte ze als een bezetene -, tegenover een nieuw onderwerp dat uitgewerkt, een nieuw boek dat doorgewerkt moest worden, voelde ze zich beven en duizelen van jachtigheid... maar nooit toch ontgaf ze het zich dat geduldige en gestadige zelfweerlegging en zelfherzie-ning hoofdvereiste was. Juist dit remmend besef met die machtige drang naar zelfvervulling te zamen putte haar somwijlen zo schrikkelijk uit!

Tot lezen dreef haar sinds lang niet meer de algemene wetens-lust, de leergierigheid uit vroeger jaren, en ze las nu ook nooit meer boeken, die haar aangeprezen werden of die 'iedereen lezen moest' zelfs al wist ze, dat het belangrijke boeken waren. Ze las nu nog alleen 'van binnen uit', alleen datgene, wat haar tot een eigen oogmerk dienstig scheen, waarin ze vooraf wist te zullen lezen, wat ze al wist, waaraan ze haar eigen geest —, als de geest van elk mens tot de afstomping van de 'aanpassing' neigend — voortdurend 'openwrijven', tot levende zelfonderscheiding forceren kon. Wetend dat de daaromtrent bewuste zo goed als de daaromtrent onbewuste mens alleen zichzelf terugvindt in wat hij leest en leert, bespaarde ze zich sinds lang de moeite en de tijd van het lezen op kans en speculatie. Hoeveel keer had ze niet op het rijpe ogenblik gegrepen naar een boek, dat ze al jaren in de kast had staan en voorjaren reeds gelezen, dat toen contact-loos langs haar was heengegleden en nu haar geest ineens beetgreep, zich daarmee op slag vereenzelvigend, daar haar geest uit eigen groei datzelfde stadium had bereikt, dezelfde 'waarheden' gevonden? Maar ook waren er ogenblikken waarin haar geest uit eigen aandrang reeds zo heftig bezig was, dat ze de aanraking tot 'openwrijving' aan andere geest eerder meed dan zocht, om niet door een al te geweldige innerlijke werkzaamheid de grenzen van haar beperkte menselijke kracht zodanig tot het alleruiterste te forceren, dat uitputting en overspanning zouden moeten volgen.

175