Verdediging van het Westen

niet kon en niet mocht worden vermeden. En bovendien was hij er de man niet naar om, met een beroep op het hogere, het voor de hand liggend werk te verachten. Ook zijn werk als journalist, zijn redacteurschap aan „Het Vaderland” beschouwde hij niet als iets van blijvende aard, of als iets waarin hij zijn capaciteiten volkomen kon ontplooien, maar hij moest niets hebben van die verachting voor de journalistiek, die men vaak bij snobs en artistieke aanstellers vindt; en ofschoon hij de narigheden en de beperkingen van het vak niet verzweeg, sprak hij het ook zonder aarzelen uit, dat men in zijn positie veel belangrijk en interessant werk kon verrichten; en hij bewees het metterdaad, door van de litteraire rubriek van „Het Vaderland” iets te maken dat ver en ver uitstak boven alles wat we in Nederland op dit gebied kenden.

Op dezelfde wijze was ook zijn maatschappelijk-politiekc strijd wel niet de hoofdzaak, maar dan toch wel iets dat hij niet door snobs of artistickelingen wilde laten kleineren, iets waarvoor hij stond en dat hem de mogelijkheid gaf belangrijk werk te doen.

Zijn realisme vond echter geen bevrediging in een maatschappelijke strijd die zich zou beperken tot acties van propagandistische en voorlichtende aard. Hij wist dat de maatschappij behoefte had aan nieuwe leiding, dat wil zeggen aan'nieuwe persoonlijkheden, die in staat zouden zijn leiding te geven. En terwijl het probleem van die nieuwe persoonlijkheid, dat hem bezighield, den practici een abstract en irreëel probleem toeschccn, bestond zijn realisme juist hierin, dat hij wist dat dit de meest practische van alle kwesties was, omdat men op die wijze tot aan de wortel der dingen ging, en de muziek maakte op wier wijs straks, bewust of onbewust, practici, politici, technici en massa’s zouden marcheren.

Dat de vorming van nieuwe persoonlijkheden, van een nieuw slag mensen, realisten, opportunisten en democraten, in de zin waarin Ter Braak dat bedoelde, niet gemakkelijk zou zijn; hij was de eerste om dat te erkennen. Ja, een zeer groot deel van al wat hij schreef, bestond juist in het opwerpen van bezwaren, in het aantonen hoe moeilijk het was, en hoe weinig houvast men bij derge-lijkc pogingen zou hebben aan alles wat voor vroegere generaties onaantastbaar was geweest en waarin wij niet meer konden geloven, als we tenminste de geestelijke zindelijkheid en hygiëne in acht namen!

Dat wijzen op moeilijkheden en dat afwijzen van de gemakkelijke oplossingen, ging dan voor negativisme door, bij allen, die nu eenmaal de ernst van de situatie niet konden of niet wilden zien. Men wilde niet aannemen dat een streven, dat men zelf van de aanvang af als bijzonder moeilijk ziet, enige kans van slagen kon hebben,

289

Verdediging van het Westen 19