Verdediging van het Westen

Braak als een min of meer vernuftig en amusant, maar vaker nog irriterend, jongleur met woorden en begrippen beschouwden, wiens bezigheden zozeer buiten de werkelijke wereld lagen, dat het begrip realisme met geen mogelijkheid aan zijn naam verbonden kon worden. Maar hier lag nu juist een van die paradoxen, die Ter Braak met evenveel vanzelfsprekendheid als genoegen ontdekte, en wier betekenis hij dan verder demonstreerde tot dat de één de levende waarheid ervan begreep en de ander zich dood ergerde. Want dat die mannen van de practijk en van de werkelijkheid, in bijna alle gevallen niets anders waren dan zielige routiniers, die als schichtige, maar goed gedresseerde, paarden, in het gareel van een bureaucratische of commerciële, politieke of academische traditie sukkelden, dat ze opzettelijk met oogkleppen uitgedost waren om niet al te veel van de omgeving te zien, wat bovendien nog overbodig was, omdat ze toch niet wilden en ook niet konden zien, en dat ze dus hun eigen realiteit niet beheersten, maar er de stumperige gevangenen van waren, dat was hem niet lang verborgen gebleven. En het gevolg daarvan was, een volstrekt gebrek aan eerbied voor de uitspraken en de handelingen, en niet te vergeten voor de personen van wat in de wereld macht uitoefende en voor bekwaam doorging.

Niet direct heeft Ter Braak op deze wijze de gehele wereld, de totale maatschappij gezien, doch deze wijze van zien was hem van de aanvang af eigen. En toen hij, na de min of meer abstracte aanraking die iedere jongeman uit zijn milieu, met de „kunst” heeft, op concrete wijze in aanraking kwam met de kunstenaars, toen was het alleen maar een kwestie van geestelijke moed, om te durven uitspreken wat hij overduidelijk waarnam. Maar terwijl de gewone mensen zich in dergclijkc gevallen uit de verlegenheid redden waarin de aanraking met de werkelijkheid ze brengt, door een gemakkelijk dualisme te aanvaarden, waarbij men des te meer eerbied voor de vlekkeloze Kunst betoont, naarmate men meer oog heeft voor de vlekken van den kunstenaar, kon iemand als Ter Braak geen genoegen nemen met een dergclijkc scheiding tussen de mensen en hun werk. En hij begon de kunst als werk van mensen, met menselijke maatstaven te meten, om te ontdekken, dat men op die wijze wel veel van wat men geleerd had en wat men overal gehoord en nagepraat had, voor goed moest opgeven, maar dat men in de plaats daarvan een geheel nieuwe wereld won en ontdekte, een wereld wier frisheid en echtheid, omdat ze een wereld van levende mensen was, oneindig veel interessanter was dan de wereld der aesthetischc conventies en verhevenheden.

285