Verdediging van het Westen

Owen en zijn tijdgenoten wezen er op dat de machinale industrie hierin verandering had gebracht en dat de technisch-economische mogelijkheden voor het socialisme thans bestonden, dat dus het socialisme gèèn utopie meer was. Met Saint-Simon, Owen en hun leerlingen begint dus het wetenschappelijk socialisme en eindigt het utopische socialisme van het type Morus, Campanella, Münzer, van de Wederdopers, de Levellers enz.

Niettemin hebben Marx en Engels, Owen c.s. altijd als de „Grote Utopisten” aangeduid en zij bedoelen daarmee dat er aan de wetenschap van deze belangrijke denkers zóveel ontbrak dat iemand die met halve of onvolkomen wetenschap niet tevreden was weigeren kon deze mannen als wetenschappelijke socialisten te erkennen. Saint-Simon, Fouricr, Owen hadden immers alleen maar de technisch-economische mogelijkheid van het socialisme aangetoond. Wat ze niet aangetoond hadden dat was de wijze waarop dit technisch mogelijk socialisme nu ook de heersende maatschappelijke orde kon worden. Anders gezegd, ze hadden aangetoond dat het bos vol hazen was, maar ze hadden niet aangegeven hoe men die hazen kon vangen.

In hun vreugde over de ontdekking van de technisch-economische mogelijkheid van het socialisme meenden zij dat als maar ieder doordrongen was van deze grote verandering die in de wereld had plaatsgegrepen, dat dan ook de heersers hun overbodigheid en de schadelijkheid van het voortduren der bestaande toestanden zouden inzien en dat zij de overgang naar de enige redelijke en moreel houdbare ordening (de socialistische) zouden gaan voltrekken. En voor zover redeneringen niet duidelijk genoeg waren zou het voorbeeld uitgaande van één Phalanstèrc van Fourier of van één „harmonische” gemeenschap van Owen, al de bezwaren wegvagen. Deze verwachtingen vonden Marx en Engels, terecht, zó onwetenschappelijk, dat ze meenden dat mensen die zulke verwachtingen koesterden, hoe groot hun verdiensten ook mochten zijn, eigenlijk Utopisten waren.

Het bezwaar dat Marx en Engels hadden was een „politiek” bezwaar en hun uitgangspunt was van psychologische aard. Hun kennis van de menselijke natuur verzette zich tegen de idylle die Owen c.s. verwachtten. Zoals Marx de mensen zag, werden zij vóór alles beheerst door hun belangen (werkelijke of vermeende) en die belangen lagen in de eerste plaats op materieel terrein ’). Bezit bc-

Dat Marx zoiets snoods zou hebben verkondigd als dat mensen door belangen gedreven worden, ontkennen zeer vele marxisten, die cr zich op kunnen

Verdediging van het Westen 18

273