Verdediging van het Westen

En in een fascistische staat, waar de cultuur ten dele vernietigd, ten dele gereglementeerd en vervalst wordt, en waar tenslotte na enige tientallen jaren nog slechts een verminkte regerings-cultuur over is, daar zal dus, na èèn of twee generaties, de socialistische Idee volkomen verdwenen en voorgoed gestorven zijn. Dit terloops even aan het adres van allen die een overwinning van het fascisme gelijk stellen met de gewone overwinningen der kapitalisten en reactionnairen zoals die in de vorige eeuw herhaaldelijk aan de orde waren, zonder de verdere ontwikkeling van het socialisme te kunnen stuiten.

Wie nog altijd niet wil inzien dat het fascisme niet een speciale vorm van het kapitalisme is, doch een nieuwe cultuur, die zowel op een grondslag van economisch kapitalisme, als op een grondslag van economisch socialisme (collectivisme) kan bestaan, (zoals men op dezelfde grondslagen ook een gevangenis en een universi-tcit kan bouwen) en dat dus niet de economische „onderbouw”, maar de culturele „bovenbouw” beslissend is, die kan voortlevcn in de illusie dat een fascistische overwinning slechts een „incident” is, dat de komst van het socialisme kan vertragen, doch de uiteindelijke overwinning van het socialisme niet kan verhinderen. Zolang op de kapitalistische basis een burgerlijke cultuur stond, zolang waren de nederlagen der socialistische beweging nimmer dodelijk. Want de burgerlijke cultuur en de socialistische idee zijn onverbrekelijk verbonden: het socialisme is de uiterste consequentie, de hoogste bloei der burgerlijke cultuur. Zolang de burgerlijke cultuur bestaat zal het socialisme steeds weer in de een of andere vorm omhoog komen. Het fascisme echter vernietigt niet alleen de socialistische organisaties, het roeit ook de burgerlijke cultuur met wortel en tak uit en vervangt haar door een nieuwe soldaterige cultuur. Inplaats van het „humanisme” komt het „kazernisme”. En terwijl er tussen de humanistische cultuur en het socialisme duizend verbindingsdraden lopen, zijn de kazernistische en de socialistische cultuur onvcrccnigbaar, want het kazerne-socialismc, dat zeer wel mogelijk is, en dat reeds in Rusland in grote trekken zichtbaar is. heeft met socialisme niets meer gemeen; het is, zoals Silone het in een ander verband genoemd heeft, slechts een „rood fascisme” of, zoals ik het elders genoemd heb, een „collectivistisch despotisme”. Socialisme echter is: humanistisch collectivisme. Elet fascisme kan zich tot collectivisme ontwikkelen. Dan verdwijnen de honger en de materiële nood en dan verdwijnen ook de ontevredenheden die we hierboven bespraken, en aangezien de andere ontevredenheid, de socialistische ontevredenheid niet kan groeien daar waar de fascistische cultuur heerst, zou dus het socialisme als massa-beweging

24¹

Verdediging van het Westen 16