Verdediging van het Westen

langens van constructieve rustige persoonlijkheden voldoen, omdat ze een deel van de progressieve groepen voorlopig tevreden stellen en omdat de grote massa, die niets wil, zich met elk régime verzoent. Maar op den duur hoopt de ontevredenheid zich op, ze voldoen ook niet meer aan de behoefte van nieuwe constructieve elementen die een andere en ruimere grondslag nodig hebben voor hun werk. En omdat de heersende groepen, de „verraders” of hun minder begaafde epigonen, zich verzetten tegen alles wat nodig zou zijn om de verstarde toestanden weer in beweging te brengen, is de enige mogelijkheid: een uitbarsting, een nieuwe revolutie. Zo is iedere „verraden revolutie” de kweekplaats van de volgende uitbarsting der permanente revolutie. Opvattingen als die van Roditi leiden tot steeds nieuwe revoluties, of erger nog tot explosies, catastrofen.

Het probleem moet dus anders gesteld worden: gezocht moet worden naar een geconsolideerde revolutie, die gèèn verraden revolutie is. Gezocht moet worden, niet naar een stopzetten der beweging, maar naar een kanalisatie ervan; niet naar een vernietigen der revolutionnaire krachten, zoals het door Roditi bewonderde Stalinisme dat doet, maar naar een gebruik, in andere richting en op een ander gebied, der aanwezige energie, zoals de Engelse politieke traditie gedurende enige eeuwen met zoveel bekwaamheid en zoveel succes weten te bereiken. Niet verraad dus, maar soepelheid, opportunisme, zin voor compromissen.

Het compromis echter is slechts mogclijk in een milieu, dat geestelijke bewegelijkheid, critick, stromingen en tegenstromingen toelaat — anders gezegd in het milieu van de vrijheid van de liberale wereldbeschouwing. Zelfs een zo geniaal opportunist, meester in het compromis en de energieke soepelheid als Lenin, kon niet tot blijvende resultaten komen, omdat hij een liberale politiek wilde voeren, terwijl hij tegelijkertijd het liberale milieu vernield en door een totalitaire staat vervangen had. Ook andere chefs van totalitaire staten. Mussolini, Stalin, Hitler pogen een soepele politiek te voeren, om te bemerken, dat in hun milieu alleen met moord en doodslag geregeerd kan worden. Vandaar dan ook dat andere dictatoren, zoals Pilsoedski en Kemal Ataturk gepoogd hebben in hun systeem een bepaalde ruimte voor oppositie te laten voortbestaan, evenwel, voor zover we kunnen nagaan, zonder veel succes. Wie permanente revolutie en consolidatie wil verbinden, er een werkelijk organisch geheel van wil maken, moet de liberale levens-

226