Verdediging van het Westen

gen, dan wel een afgrijselijke tyrannie, een onbeschrijfelijke chaos of een onbetekenende wijziging in de groep personen die de heerschappij uitoefent, zal betekenen.

Toont men aan dat al deze varianten mogelijk zijn, dan is de definitie slechts te redden, doordat de aanhangers der definitie bij alle „slechte” varianten met nadruk verzekeren dat zoiets natuurlijk geen „gemeenschap” Is. Alleen de beminnelijke variant blijkt dan een „gemeenschap” te zijn — wat een andere manier is om te zeggen dat we alleen over „socialisme” mogen spreken als de grond en de productiemiddelen zich in handen van een socialistische gemeenschap bevinden.

Zo is het natuurlijk ook, en de vraag voorlopig buiten beschouwing latend of een dcrgclijkc gemeenschap ook niet zou kunnen functioneren als er nog een zekere mate van privaat-bezit bestaat, zijn we dus zóver gevorderd dat we „alleen nog maar” behoeven aan te geven welk soort „gemeenschap” we als in overeenstemming met het criterium „socialistisch” beschouwen.

Zeg niet, dat dit voorlopig resultaat al heel mager is, want het zou van zeer grote betekenis zijn, indien algemeen werd ingezien dat het collectieve bezit van grond en productiemiddelen gèèn waarborg vormt voor het socialisme, m.a.w. indien wij verlost werden van de economistische mystiek die het socialisme sedert Marx omhult en die, naar gebleken is, nog gevaarlijker is dan de moraal-mystiek waarvan Marx ons door z’n economische wetenschap wilde bevrijden.

Op dit punt van de weg echter, nu we na van de moraal naar de economie te zijn getrokken, blijkbaar weer opnieuw bij de moraal terechtkomen, en de ethische maatstaven weliswaar niet als de enige, maar toch wel als de belangrijkste en de beslissende gaan zien, komt onvermijdelijk de vraag naar voren of niet het „socialisme”, juist omdat het een „ethisch ideaal” of iets van dien aard schijnt te gaan worden, juist daarom alleen maar een illusie is.

Men kan zeggen dat zulke illusies nodig zijn, dat alleen het streven naar dingen die nooit verwerkelijkt kunnen worden, die geestestoestand teweeg brengt, die althans voor de massa, bezieling, opoffering, drang tot daden, strijdbaarheid, doet ontstaan, waardoor dan, weliswaar niet het „ideaal” maar dan toch in ieder geval „iets” gerealiseerd wordt. Zonder „mythe” geen massabeweging; en zonder massa-beweging geen politiek, geen verandering — slechts stilstand, verrotting, de verstikkingsdood.

En als het zo was, welk verschil is er dan nog tussen een nonsen-

212