Verdediging van het Westen

Ook zonder dat heldhaftige in zijn laatste dagen zou ons oordeel over Bergson mild moeten zijn. Na „Les deux sources” moest men erkennen, dat hij voor iemand van zijn oorsprong en filosofie, een weg had ingcslagcn die van de blinde vitale krachten naar de humaniteit leidde.

Men moest ook erkennen dat de aanvallen die hij indertijd op rationalisme, scientifisme en intellectualisme had gedaan, nodig waren geweest, hoe zeer ze ook over het doel heenschoten.

Wetenschap en nieuwere filosofie, ja onze hele levenshouding, ze hebben allen uit die aanvallen het inzicht in de noodzakelijkheid van vernieuwing verkregen, en de schok die onze zelfgenoegzaamheid, of de neiging ertoe, door Bergson heeft ontvangen, is winst geweest, of moet het worden, willen wc hem volkomen logenstraffen. Veel van het kwaad dat hij heeft aangericht, spookt nog steeds rond, in de populaire filosofie en wetenschap en levensbeschouwing. Maar terwijl het Bcrgsonismc in het begin van deze eeuw een groot deel der voorhoede had veroverd, levert het nu nog slechts achterhoede gevechten, samen met de vele „dynamische” en „statische” reacties. En ofschoon we van de gevolgen der Bergsonismcn nog lang gcccn afscheid kunnen nemen, van Bergson kunnen we afscheid nemen. En zelfs „met gemengde gevoelens”.

209

Verdediging van het Westen 14