Verdediging van het Westen

heeft: het zich opgenomen voelen in de levensstroom en het daardoor tot intuïtie geraken.

Bergson mocht dan protesteren toen bij een enquête, die in 1907 werd gehouden, bleek dat de studerende jeugd die Bergsoniaans gezind was, een verachting voor alle positieve wetenschappen aan den dag legde: hij mocht zeggen dat dit nergens in zijn werk stond, en dat er veeleer het tegendeel in te vinden was nl. dat „een lange kameraadschap” met de oppervlakkige uitingsvormen van de werkelijkheid (zoals die door de wetenschappen worden gegeven) nodig is om tot een intuïtie te komen, en hij mocht terecht wijzen op het voorbeeld dat hijzelf gegeven had, dat neemt niet weg dat de jeugd, die naar het absolute streeft, in anti-wetenschappelijke zin wordt opgevoed, als men telkens en telkens weer betoogt dat men langs de weg van de wetenschap nooit tot enig inzicht kan geraken dat anders dan oppervlakkig, en daarbij nog verkeerd is. Men moet degen ade der intuïtie hebben ontvangen, anders heeft men voor niets gewerkt.

Zou men dan niet liever direct naar die intuïtie streven, die immers volgens Bergson ook langs andere wegen te verkrijgen is, zowel door intense geestelijke concentratie in de geest der mystici, als, en dit vooral vond weerklank bij de jeugd, door een volledig opgaan in de „daad”. In die zin werd het Bergsonisme de filosofie van de hcibclmakende royalistische studenten der Action Fran^aise, zoals het in die zin ook door Sorel gebruikt werd om de verhevenheid van syndicalistische knokploegen te bewijzen.

„Une philosophie de la Mobilité” heeft Julien Benda, een der scherpzinnigste anti-Bergsoniancn, deze leer van dynamiek en nog eens dynamiek genoemd, en Paul Szcnde slaat de spijker op de kop als hij opmerkt: „Seine Hauptidecn: Bewegung, Dauer, Leben, Instinkt, Intuition, sogar Intellekt, sind eigentlich antropomorphis-tische Hypostasen. Sie handeln, modeln, rcflektieren, wie gute und bösc Geister, wie Engel und Teufcl; dieser Eindruck wird dank seiner bilderreichen Sprache noch gesteigert. Dadurch gewinnt seine Lehre einen animistisch-magischcn Zug, was sie der Theologie noch naher bringt.”

De Theologie, met name de Katholieke (maar ook de Protestantse) was dan ook aanvankelijk zeer met Bergson ingenomen, en de houding van de Katholieke Kerk veranderde eerst toen het bleek dat Bergson bij een deel van de jeugd haar concurrent was. De geschriften van Bergson kwamen op de Index. Bergson was daardoor pijnlijk getroffen, en in een brief aan den Jezuïetenpater De Ton-quédec, gepubliceerd in het tijdschrift Études van 1912, beklaagt

205