Verdediging van het Westen

zich aan hadden gehouden, de hele moderne wetenschap ónmogelijk zou zijn geworden. Want Comte kende Immers de voornaamste natuurwetten, en hij wist dat ze onveranderlijk zijn, zodat de wetenschap tot taak had, binnen die vaststaande wereld van Newton en van de wetenschap van ongeveer 1830 tot 1840 (toen Comte ongeveer 1830 met de uitwerking van zijn systeem begon, las hij geen boeken of tijdschriften meer, vertelt hij zelf in zijn autobio-graphie; dat was ook niet nodig voor iemand die toch al de grondbeginselen kende!) de nog aanwezige witte vlakken op de kaart te exploreren. En op de werkelijke ontwikkeling der wetenschappen, in en buiten Frankrijk, heeft het Comtisme dan ook evenmin enige directe invloed gehad als bv. het Hegclianisme, dat de uiterste tegenstelling tot het Comtisme schijnt te vormen, maar dat in wezen precies dezelfde dogmatische geest ademde.

Nu kan men natuurlijk onderscheid maken tussen leer en methode, cn men kan tot de conclusie komen dat de positivistische methode dan toch maar van enorme betekenis en vruchtbaarheid is geweest voor het Franse geestesleven. Men kan de Franse psychologie, van Théodule Ribot, Pierrc Janet, Dumas, en de Franse sociologie uit de school van Durkheira, Lévy-Bruhl c.s. onder die noemer brengen, en zelfs zoals Benrubi in zijn terecht geprezen bock over de moderne Franse filosofie doet, een meesterwerk als de „Philosophic Comparée” van Masson-Ourscl bij het Comtisme onderbrengen, maar dat is m.i. een volkomen verkeerde systematiek, want de meesten der hier genoemden hebben met Comte alleen dit gemeen, dat zij de eerbied voor feit en experiment bezitten, waarover Comte bij voorkeur spreekt, maar die hem in wezen vreemd was.

Het zou trouwens te ver voeren de invloeden van het geheel anders geaarde Engelse empirisme en positivisme op een aantal van die Franse positivisten na te gaan. Hier kan er alleen op gewezen worden dat het verzetwekkendc in het Comtisme, cn in de geesteshouding die een groot gedeelte van het Franse culturele leven in de periode vóór Bergson beheerste, ligt in het zelfvoldane, alles wetende en berekenende, alle raadselen en tegenstrijdigheden ontkennende, waarmee gedoceerd cn „verklaard” werd.

Dat het verzet tegen het positivisme, cn niet alleen tegen dat van Comte, ook nog een andere wortel had nl. de afkoer van iedere wetenschap, van ieder onderzoek cn iedere redelijkheid, ligt opgesloten in wat wc in den aanvang reeds schreven. En zo gaat de aanval op het positivisme zowel tegen de verwerpelijke als tegen de gezonde zijden ervan, tvat dan het Bcrgsonisme dat „gemengde” karakter geeft.

i95