Verdediging van het Westen

lutie in maatschappelijke zin veranderd was, kon de jongere vleugel geen genoegen nemen met een dergclijkc grove reactie. Ze kon geen bezieling putten uit het subjectieve gevoel, het herstel van het oude na te jagen. Integendeel, ze moest voor zichzelf het gevoel hebben, een vernieuwing tot stand te brengen, aan de spits te staan van een ontwikkeling die wel een negatie van het bestaande was, maar, omdat het bestaande zelf als een negatie van een „organische” maatschappij werd gevoeld, een negatie van een negatie, een synthese op hoger plan.

Aan dat verlangen kon de oude reactie niet voldoen, en zelfs een deel van de jongere reactie, de beweging van de „Action franfaise” met haar theoreticus Maurras, kon dat verlangen niet bevredigen, omdat ze weliswaar op politiek gebied een organische maatschappij propageerde, (waarin, zij het dan ook nog onontwikkeld, zulke nieuwigheden als de „corporatieve” orde werden aangekondigd), doch op geestelijk gebied stoelde op een der meest gehate intellectualistische leren, het positivisme van Auguste Comte.

En dat het met het positivisme mis was, dat was een overtuiging die alom heerste, zowel bij degenen die op het standpunt van het bestaande stonden, als bij de aanhangers van verandering in welke richting dan ook.

Voor ons Is het raadselachtigste aan Comte’s positivisme, hoe men een dcrgclijk systeem, dat van de wetenschap een godsdienst, en nog wel, om een term van Bergsons laatste boek te gebruiken, een „statische godsdienst” met kerk en dogma’s, maakte, ooit voor positivisme en voor progressief heeft kunnen aanzien.

Dat het zich afwendde van metaphysische overspanning moge dan een verdienste zijn geweest, Boutroux had volkomen gelijk toen hij over de latente mctaphysica sprak waarvan het gehele systeem van Comte doortrokken is; en dat waarlijk niet alleen in de tweede periode van zijn filosofie, waarin hij als profeet van een positivistische religie, met de mensheid als „Grand-Etre”, optrad, maar door zijn gehele werk heen, dat een van de beste illustraties is van die eigenschap der filosofen waarover ik reeds sprak, nl. zich van de wetenschap te bedienen om tot een volstrekt onwetenschappelijke levenshouding te komen. Men kan bij Comte de uitspraak vinden dat er maar één absolute waarheid is, nl. dat er niets Absoluuts is; maar met dat al wordt ons dan toch maar met absolute zekerheid aangegeven hoe de mensheid zich ontwikkelen zal en moet, in het groot; en waarmee de wetenschapsmensen zich al dan niet mogen bezighouden in het klein. Men vindt bij Mcycrson (De 1’explication dans les Sciences) tal van voorbeelden van dit dogmatisme van Comte, waardoor, als de wetenschappelijke werkers er

194