Verdediging van het Westen

De grote roem van Bergson begint als de „Affaire” ten einde is, een einde waarbij de grote schoonmaak van leger en staatsinstellingen uitblijft. Het verbond van de reactionnaire, meestal Roomse en Royalistische, officierskliek, met de gelijkgezinden die de hoogste posten in de diverse regeringsinstellingen bezetten (en die bleven, terwijl de ministeries vielen), met de Kerk, de royalisten en de jeugd, die de baantjes waarop ze door haar afkomst recht meende te hebben, bezet zag door de democraten, dat verbond had een duidelijk „ouderwetse” vleugel, bestaande uit allen die genoeg hadden aan de ideologie van het verleden, zoals die door De Maistre en Bonald was geformuleerd, en een „nieuwerwetse” vleugel bestaande uit allen die beseften, dat de reactie, om kans te krijgen, niet conservatief doch „dynamisch” moest zijn.

De strijd van beide vleugels ging tegen de geestelijke vrijheid, de critische zin, de heerschappij van de denkende mensen — hun verlangen ging uit naar de gelovende, gehoorzame, knielende massa, naar de vernedering van het individu, en naar de heerschappij van een met heiligheid en onaantastbaarheid omhangen „élite”, die voor haar, door geboorte of openbaring ontvangen macht en gezag, aan geen wereldse machten, allerminst aan het critische denken, verantwoording schuldig is.

De gehele ontwikkeling van het Westen is voor die groepen eigenlijk een misdadige ontwikkeling, en als er verschil van mening bestaat, dan is het over de vraag, waar de misdaad haar oorsprong vindt: in de Italiaanse Renaissance, in de Kerkhervorming, in rationalisme en empirisme, zoals die in de zeventiende en achttiende eeuw de geesten veroveren, in de Franse revolutie, of in de opkomst van de moderne socialistische- en arbeidersbeweging — maar dat aan die ontwikkeling een einde moet worden gemaakt, en dat wij terug moeten naar een primitieve geestesgesteldheid (zij het dan met behoud van onze techniek — alsof dat mogelijk was, tenminste op den duur) met een van de troon gestoten denken, en een heerschappij van mythe en mystiek, dat is wat in die groepen gevoeld en gewild wordt, ofschoon slechts weinigen alle consequenties van dat verlangen, van die opstand tegen de beschaving, (die niet alleen een opstand der horden, maar ook een opstand der geprivilegieerden is), durven aanvaarden.

Terwijl de „ouderwetse” vleugel meende dit te kunnen bereiken door het oude geloof en de oude politiek te prediken, zich verzettend tegen alles wat sedert de middeleeuwen aan filosofische vernieuwing was gebracht, en tegen alles Wat sedert de Franse revo-

193

Verdediging van het Westen 13