Verdediging van het Westen

naire figuur, zoals Socratcs in zijn tijd was, in de meeste gevallen een verhullende en verduisterende, Inplaats van een verlichtende factor in de cultuur wordt, dat schijnt bijna zijn onafwendbaar noodlot te zijn. Een noodlot dat zich te zekerder voltrekt, naarmate de maatschappelijke ontwikkeling zelf, sterke krachten in reactionnaire richting laat zien. Maar bij het dualistisch karakter dat de filosofie uit haar oorsprongen heeft meegekregen, kan ze bijna niet zonder meer als vijandin van het wereldse en oneerbiedige onderzoek optreden, doch moet ze in vrijwel alle gevallen (op straffe van direct doorzien en verworpen te worden) pogen een „verzoening” tot stand te brengen tussen het critisch onderzoek, en het verlangen naar de illusie van veilige en onaantastbare waarheden. En haar bekendste truc — of als men het met de nodige plechtstatigheid en eerbied wil zeggen, zoals past in het aangezicht van zoveel dikke boeken en betogade docenten — haar indrukwekkendste „synthese”, is die waarbij ze zich van de allerlaatste resultaten der wetenschappen, en van de geraffineerdste vormgeving der kunsten bedient, om de meest primitieve illusies te rechtvaardigen. In die zin is de meest geslaagde filosoof, de man die de wetenschappen verplettert met de allernieuwste resultaten der wetenschap, en die uit het dan ontstane, verwarrende, tumult, met de waarheden te voorschijn komt die iedere bange kruidenier, ook zonder al die moeite, al als vaststaand heeft aanvaard.

Een dergelijk proces echter, is slechts mogelijk als die filosofie dan ook werkelijk de zwakheden ener overjarige wetenschap — en der op haar gebouwde vroegere filosofie — heeft doorzién, en als ze werkelijk op de hoogte is van de nieuwste snufjes der wetenschap, als ze dus werkelijk het wapen der critiek weet te hanteren, zij het dan ook met de bedoeling de critische geest te doden. En het resultaat van dit alles is; mixed pickles, een pikant allegaartje, dat bestanddelen bevat die zelfs bepaald smakelijk zijn.

Om de beeldspraak te laten varen: men zou geen bezwaar tegen dit soort filosofische experimenten behoeven te hebben, als ze maar geen andere pretentie hadden dan denkoefeningen van mensen met een bepaalde geestesgesteldheid te zijn, wier gemoedsgesteldheid, wier angsten en wier hoop, men op een dergelijke wijze zou leren kennen. Helaas hebben deze metaphysische romans, en autobiogra-phieën van lieden die behoefte hebben aan het Absolute, van intro-versc wrocters die zichzelf niet kunnen helpen, altijd weer de pretentie ons allen te helpen, ons allen eeuwige waarheden te brengen, en mens en maatschappij hun plaats in het „cosmisch geheel” aan te wijzen.

189