Verdediging van het Westen

Uit de overigens niet bijzonder interessante roman „Mr. Britling Sees it Through”, die H. G. Wells tijdens de vorige wereldoorlog schreef, is me altijd een uitspraak bijgebleven: „Wat Is Uw oordeel over Shaw” vraagt iemand den hoofdpersoon Britling-Wells; en het antwoord is: „Oordeel over Shaw — wie heeft er nu een oordeel over „mixed pickles”?” De uitspraak is natuurlijk niet juist, want het aantal lieden dat een oordeel heeft, en uit persoonlijke ervaring kan hebben over mixed pickles, zowel in de directe als in de figuurlijke betekenis van de uitdrukking (een pikant allegaartje), is allicht veel groter dan het aantal dat kan oordelen — moeten we zeggen „nog” kan oordelen — over zulke, alweer door de tijd achterhaalde auteurs als Shaw, Wells, en Bergson. Maar dat men iemand als Shaw, die toch ook een „filosoof” is — en nog wel een van diezelfde „life force”, familie van Bergsons „élan vital” — moralist, socioloog en nog veel meer, behalve dan schrijver van zoveel toneelstukken, wier bestudering Bergson kon hebben geholpen aan een minder houterige analyse van het komische dan hij in „Le Rire” heeft gegeven, bij de mixed pickles onderbrengt, dat geeft moed hetzelfde te doen met de populaire filosoof van het tijdperk dat in Shaw zijn populaire dramaturg en maat-schappij-criticus vond.

Het geeft ook direct een juistere houding voor het bezien van filosofie en filosofen, doordat het ze uit hun positie van halfgoden haalt, van priesters, leraren, en systeembouwers, wat de meesten hunner wel graag willen zijn, (al moeten we Bergson al direct de eer geven dat hij nooit de pretentie heeft gehad een systeembouwer te zijn, doch alleen maar een „belichter” van een aantal dingen waaromtrent hij werkelijk bescheid wist) of waarin ze door hun volgelingen geplaatst worden. Dat de filosoof alleen een positie heeft in die beschavingen die tot een zekere secularisatie van het denken zijn gekomen, dat hij aanvankelijk een soort seculair priester is, en dat hij in de ontwikkeling dier beschavingen steeds minder priester en steeds meer werelds-denkcr wordt, maar dat hij, naarmate de taak van het wereldse denken steeds meer door de mensen van de natuur- en geesteswetenschappen wordt overgenomen — en de taak van het wereldse voelen steeds meer door de kunstenaars — meer en meer de neiging krijgt, inplaats van de verdediging van het wereldse tegenover de priesters, de verdediging van het priesterlijke tegenover het wereldse denken en voelen, als zijn taak te beschouwen, dat hij dus van een revolution-

188