De koopbrief

ze er alles voor hadden kunnen opgeven, - die in de massieve, verweerde steenbrokken van deze muur evenzeer als de anderen het symbool zagen van wat geweest was en wat hun volk ontbeerde, - die, met eerbiedige handen tastend over de ruwe steen, diep in zich het gebed voelden opwellen, dat hen nader verbond met God dan waar in de wereld ook, en toch geen hoorbaar woord over hun lippen konden krijgen. Ze voelden bijna afgunst op de naïeve mannen en vrouwen, die opgerolde briefjes aan God tussen de voegen van deze heilige stenen konden steken en er zich verlicht door voelen: klachten om niet te dragen nood, smekingen om genezing of om vruchtbaarheid, om manlijk kroost of om gunstige geboorten, om geld dat er nooit was of om brood voor de kinderen. Zij konden dat niet; hun waren niet gegeven de zichtbare tranen en de hoorbare kreten. Twee naar het Oosten verdwaalde kinderen van het Westen waren ze, wier gebed sterk genoeg was om hen hierheen te brengen en hun daden te beheersen, maar niet sterk genoeg om door mensen gezien of gehoord te worden.

Toen Joseph, iedere dag duidelijker, zag hoe weinig zijn werk ten goede kon beïnvloeden, omdat door eeuwenoude tradities de patiënten zijn leringen over hygiëne en licht en lucht niet konden aanvaarden en omdat noch de wil, noch het water, noch het voedsel

^io7