Napoleons laatste levensjaren

NAPOLEONS LAATSTE LEVENSJAREN 271

het voor een groot deel, al is het buiten zijn schuld en een gevolg der omstandigheden, aan hemzelf en aan zijn optreden moet worden geweten. Het gevolg echter van alles is toch, dat zij bijna niet met elkaar omgaan en dat zij van elkaar verwijderd blijven, al verpleegt Mme de Montholon ook Mme Bertrand na haar bevalling!

Een andere oorzaak van oneenigheid en van twist is de geldkwestie. Bertrand uitgezonderd en in alle geval niet direct als de andere — Las Cases bleef er geheel buiten, wijl deze kwestie pas na zijn vertrek zulk een belangrijke rol begon te spelen; hij integendeel hield niet op, telkens den Keizer al wat hij bezat aan te bieden; pas na herhaalde weigeringen gelukte het hem, dat Napoleon van zijn aanbod gebruik maakte — rekenden zij op een gedeelte van het geld, dat de Keizer heette te bezitten en dat nog al een belangrijke som moest bedragen. Hij zou zoo en zooveel aan iemand hebben gegeven, wordt er beweerd, wat deze ontkent. Juist omgekeerd, heeft de anderen een verhooging of een verdubbeling van zijn honorarium ontvangen, wat weer door den persoon in kwestie zelf wordt tegengesproken. Indien het niet zóó is, waar betalen zij dan hun luxe, de sieraden, de toiletten van hun vrouw van ? Deze en dergelijke vraagstukken houden hen voortdurend bezig en pijnigen hun hersens, terwijl Napoleon — heeft hij er een stil genoegen in om als een erfoom uit een vaudeville op te treden? — er vermaak in vindt hun gissingen nu eens aan te moedigen, dan weer te doen weifelen, door telkens te zeggen: „Je n’ai personne ici a qui je puisse léguer mon argent, si ce n’est mes compagnons.”

Dat iemand met een natuur en een karakter als Gourgaud, onder zulke omstandigheden en in zulk een omvang niet in vrede kan verkeeren, wijl zijn gevoelens en zijn eigenaardigheden telkens en voortdurend met die der anderen in botsing moesten komen, is te begrijpen. Zijn verblijf op St. Helena is dan ook één onafgebroken opeenvolging van verwijten, uitvallen van jaloersche kwaadheid, klachten over zijn gebroken loopbaan, over zijn jonggezellen-bestaan, over zijn toewijding en zijn opoffering, die niet genoeg worden op prijs gesteld, ingezien en begrepen. Uitvallen van kwaadheid tegen Las Cases, die hem bij den Keizer benadeelt; tegen de Montholon, die een hoogere plaats aan tafel inneemt en die hem eigenlijk toekomt; tegen Marchand, die een aquarel heeft geschilderd, waarop Gourgaud zich te ver van den Keizer vindt afgebeeld. Jaloerschheid, wijl