Napoleons laatste levensjaren

NAPOLEONS LAATSTE LEVENSJAREN

overeenkwam met zijn opvattingen, die hij omtrent zijn plicht tegenover zijn dynastie koesterde, wijl hij vond, „qu’il vaut mieux pour mon fils que je sois ici. S’il vit, mon martyre lui rendra la couronne”; dat het niet in overeenstemming met zijn gevoel van eigenwaarde en zijn trots was, zou de moeite, die hij er voor moest doen te groot zijn en zou zijn lichamelijke toestand , er een beletsel voor opleveren, waar het slagen vooral op vlugheid en lenigheid aankwam.

En gesteld, dat zulk een ondernemen wèl zou gelukken, wat dan?, waarheen? Naar Amerika? Hij was er van overtuigd, zooals hij tot de Montholon zeide, dat hij er geen halfjaar zou zijn of hij zou door een handlanger van de Bourbons worden vermoord. Op Elba toch had men reeds pogingen daartoe gedaan. Het was maar beter op St. Helena te blijven en den loop der gebeurtenissen af te wachten: il faut obéir a sa destinée! En wanneer men hem wèl eens grappenderwijs of in ernst — in het eerste geval ging hij er nog wel eens op in en spon hij het voorstel nog verder uit — een plan tot ontsnapping wilde voorleggen, wendde hij zich af of deed alsof hij niets had gehoord.

Hij was gesleten, hij was op, hij was verbruikt! Hij had te veel van zijn bijna grenzelooze energie gevergd, jaar in, jaar uit, zonder moe worden, zonder rusten, En hij zag zijn verder leven voor zich als één groote, wijde grauwheid, zonder eenige verwachting, zonder lichting, zonder verandering en voelde, dat hij te krachteloos en te machteloos was om tegen de omstandigheden in te gaan en zich tegen zijn noodlot te verzetten. Wat er verder zou geschieden; wat in de toekomst nog kon gebeuren.; de veranderingen, die hem te wachten stonden, hij wist het, konden alleen zijn bestaan nog droeviger maken!

Zooals het met Las Cases was gegaan, zou het geleidelijk, met korter of langer tusschenpoozen, ook met de anderen uit zijn omgeving, van wie hij hield, geschieden. Na de kort-geduurde emotie, door diens gevangennemen en diens vertrek naar Europa gewekt, sleepte het bestaan op Longwood weer hetzelfde, zonder noemenswaardige afwisseling, zonder groote gebeurtenissen (de verkoop der zilveren eetschalen daargelaten), zonder ingrijpende verandering (de verandering en afwisseling door de geboorte van Arthur Bertrand te weeg gebracht, die door Mme, Bertrand aan Napoleon bij diens „kraamvisite” werd voorgesteld met de woorden: „le premier Francais qui fut