Napoleons laatste levensjaren

NAPOLEONS LAATSTE LEVENSJAREN

zijn uit-vertelde ondervinding kon worden aangevuld — de belangrijkheid van de gesprekken voor Napoleon langzamerhand verminderde.

Daarbij kon het niet uitblijven, dat Las Cases den invloed van zijn achteruit-gaande gezondheid onderging. Hij voelde zich voortdurend met blindheid bedreigt: zijn langzamerhand gesleten en meer slijtend zenuwgestel werd door den zorgwek-kenden ziektetoestand van zijn zoon nog meer ondermijnd; aan den terugslag van dit alles op zijn doen en laten, op zijn uitingen, op zijn geheele optreden kon hij zich niet onttrekken. Daardoor werd hij, in de gegeven omstandigheden, een minder geschikte persoonlijkheid voor den omgang met Napoleon. Het zou geen wonder zijn, dat door dit alles in zijn onder-bewust-zijn, zonder dat het voor hem zelf duidelijk en scherp opstond, — en wanneer het tegendeel het geval zou zijn geweest, namelijk, dat hij het wèl zou hebben bemerkt, zou de moeite, die hij zou hebben gedaan, om het voor zich zelf weg te houden en er niet aan toe te geven, toch ook weer ten nadeele van zijn doen en laten hebben teruggewerkt — het verlangen opsloop, om naar Europa terug te keeren, waar hij zijn vrouw en kinderen benevens zijn huishouden, waaraan hij zooveel behoefte had, zou weervinden. Dit alles kon niet nalaten op zijn verhouding tegenover Napoleon, in nadeeligen zin te werken.

Napoleon nu, voelde dit alles waarschijnlijk zeer goed en had zich misschien al lang met de gedachte, dat hij een of anderen dag den omgang met Las Cases zou moeten missen, verzoend. Van daar, dat hij hem — zooals zijn gewoonte in dergelijke omstandigheden was, naar Las Cases zelf meedeelt — ten einde hem de volvoering van zijn besluit om naar Europa terug te gaan, gemakkelijker te maken, en hem voor een deel van de verantwoordelijkheid van dit besluit te ontheffen, in zijn afscheidsbrief de woorden schreef: „je vous engage et au besoin vous ordonne”.

Maar Napoleon zelf was ook veranderd. Zoowel uit- en inwendig. Niet van dat hij op St. Helena was gekomen, niet sinds zijn vertrek uit Frankrijk, niet vanaf den slag van Waterloo, noch na zijn afscheid van Fontainebleau, maar al veel vroeger was de verandering begonnen. Er was een resignatie, een soort fatalistisch onverschilligheidsgevoel over hem gekomen, dat hem dikwijls alle actie moeilijk en bijna onmogelijk maakte. Wèl was de zwiepslag der omstandigheden nog in staat om,