Napoleons laatste levensjaren

262 NAPOLEONS LAATSTE LEVENSJAREN

dat hij in het vervolg den man, die hem — volgens zijn vroegere, eigene bekentenis — van zoo grooten dienst was en die zooveel voor hem deed, zal moeten missen, geen zweem. Zijn voornaamste en meest-zeggende uiting, behalve zijn afscheidsbrief, is, dat hij — in twist-gesprek 'met Gourgaud, waar deze een vergelijking tusschen Las Cases en zich zelf maakte en aanvoert, dat de oorzaak, waarom Napoleon den omgang met Las Cases, boven dien met hem verkiest, daarin moet worden gevonden, dat hij, Gourgaud, een te eerlijk man is en niet gewoon om zijn gevoelens en meeningen te verbergen en voor zich te houden — dien toevoegt: „qu’il est cause que Las Cases ne veut pas revenir. Eh! que m’importe que vous soyez honnête homme! Vous ne devez vous attacher qu’a chercher a me plaire. Vous avez des vertus sauvages, alors que Las Cases a un carac-tère de femme. Vous en étiez jaloux, et vous avez en 1’impudeur de le lui montrer ... Vous avez cru, en venant ici, être mon camarade; je ne le suis de personne! Personne ne peut prendre d’empire sur moi. Vous voudriez être le centre de tout ici, comme le soleil au milieu des planètes. C’est moi qui dois être le centre. ...” Een paar dagen later echter zegt hij — volgens het verhaal van Gourgaud, indien deze tenminste de waarheid spreekt en zich niet door zijn jalousie heeft laten meevoeren — tot Bertrand, dat hij Las Cases een man „au dessous du médiocre” vindt.

De veronderstelling, dat de oorzaak van deze onverschilligheid zoowel in de veranderde persoonlijkheid van Las Cases als in die van Napoleon zelf moet gezocht worden, ligt misschien niet zoover van de waarheid. De waarde van Las Cases’ omgang voor Napoleon veranderde langzamerhand en ongemerkt, waar Las Cases zelf, zonder het te weten, anders werd. In de bijna achttien maanden toch, die Las Cases bij den Keizer en in diens directe omgeving doorbracht, geraakte hij uitgepraat en zijn voorraad verhalen en de opmerkingen, die hij gedurende zijn loopbaan had verzameld, uitgeput. De Keizer had hem zóó dikwijls verhalen verzocht uit zijn vroeger leven; had hem zóó herhaaldelijk en herhaaldelijk laten vertellen, wat hij had ondervonden onder omstandigheden, die hij zelf niet of slechts vaag kende; wat hij wist van de menschen met wie en de kringen waarin hij zelf nooit had verkeerd, dat — wijl in het eentonig bestaan op St. Helena voor Las Cases, evenmin als voor de anderen, aanvoer, om zoo te zeggen, van nieuws was, waardoor