Napoleons laatste levensjaren

NAPOLEONS LAATSTE LEVENSJAREN 261

teit in andere richting nog te veel op den achtergrond hielden — geen oog had of kon hebben.

Het Mémorial geeft de openbaring, om zoo te zeggen, van een geheel andere persoonlijkheid dan die men zich meestal van Napoleon heeft voorgesteld niet alleen, maar verandert tevens op verschillende punten het inzicht omtrent de drijfveeren, die hem tot zijn daden hebben aangezet en omtrent de plannen, die hij voor de toekomst koesterde. Men ziet er uit, dat het hem niet te doen is geweest, om — tot voldoening van zijn ijdelheid of om zijn „bloeddorst” bot te vieren! — maar steeds oorlogen te voeren, doch dat hij één grootsche en wijde visie had, namelijk het Oosten te veroveren en een machtig Frankrijk te stichten, één groot vredes-rijk, met Parijs als schitterde hoofdstad van beschaving, kunsten en wetenschappen en het mensch-dom door zijn vredes-werken gelukkig te maken. In afwachting, dat hij dat zou hebben gedaan en tot stand zou hebben gebracht, waren zijn gedachten daarheen gericht, de fouten en verkeerdheden van verschillende reeds bestaande instellingen in Frankrijk te verbeteren en de misbruiken, die deze met zich sleepten, uit te roeien. Getuige de bladzijden, waarin Las Cases heeft opgeteekend wat de Keizer hem daarover heeft meegedeeld.

Waar Napoleon zich tegenover Las Cases in een dusdanige verhouding gevoelde, dat hij — waar hij het bestaan kende van het Mémorial, wist, dat een of anderen dag de wereld van deze diepere gevoelens op de hoogte zou komen, in dien zijn illusie om, door verandering der omstandigheden, nog eens naar Europa terug te gaan (want die behield hij altijd!) niet zou worden verwezenlijkt (hij niet wist, dat anderen er ook een dagboek op nahielden of later hun gevoelens en indrukken zouden beschrijven en het licht zouden doen zien) — hem veroorloofde en toevertrouwde deze gesprekken en andere van meer intiemen aard, waarvan men elders geen melding vindt gemaakt, op te teeke-nen — men mag daaruit gereedelijk het besluit trekken, dat hij bij voorkeur Las Cases daarvoor uitkoos — daar moet het bevreemdend worden gevonden, dat hij zich zóó weinig van diens weggaan aantrok en er zóó weinig door werd aangedaan.

Zijn eenige uitlating over diens vertrek, nadat hij zich van de redenen, waarom Las Cases gevangen is genomen, nauwkeurig op de hoogte heeft gesteld, is, dat hij het een dwaasheid vond, zooals Las Cases alles op touw had gezet. En meer niet. Geen klacht, geen woord van leed. Van spijt of van berouw,