Napoleons laatste levensjaren

NAPOLEONS LAATSTE LEVENSJAREN

de voir quatre de nous séparés de 1’Empereur. II était encore un grand nombre de points fort mauvais, mais celui-la les absorbait tous dans notre esprit; enfin le gouverneur avait conclu a n’éloigner que le Polonais et trois domestiques. Toutefois j’étais celui, a ce que rapportait le grand maréchal, sur lequel 1’orage avait grondé, j’étais celui dont le gouverneur s’était plaint davan-tage, celui qu’il eüt indiqué s’il ne m’eüt cru trop utile a 1’Empereur, avait-il dit. II se plaignait de ce que j’écrivais sans cesse en Europe, déclamant toujours, disait-il, contre le gouvernement, son injustice, les oppressions qu’on exer^ait sur nous ici, etc. II se plaignait de ce que j’entretenais les étrangers qui venaient a Longwood de 1’Empereur, de manière a les y intéresser, de ce que je cherchais partout a lier des Communications au dehors. et il a rappelé Mme. Sturmer, de ce que j’avais adressé en Europe ou essayé d’y faire parvenir diverses pièces, etc.”

Behalve het directe genoegen en het onmiddellijk nut echter, dat Napoleon van den omgang met Las Cases en van diens mee-zijn had, is de bewondering, die deze voor hem koesterde, ook van indirect belang voor zijn persoonlijkheid geweest. Deze bewondering toch, had de wording en het bijhouden van het Mémorial ten gevolge.

Men voert wel eens tegen het betrouwbare van het Mémorial aan — door hen, die de waarde, welke men aan de uitingen van Napoleon zou kunnen hechten, willen verminderen — dat Napoleon, zoodra hij wist, dat Las Cases er een dagboek op nahield en al hun gesprekken opschreef, zich zou hebben geuit met het oog op het nageslacht, alsof hij tot een publiek sprak en dus zich zelf niet alleen in sommige gebeurtenissen le beau röle toekende, dat hij zijn gedachten niet zooals zij in hem opkwamen of op-geleefd waren, weergaf, doch er rekening mee hield, dat zij door anderen zouden worden gelezen en bewonderd. Doch zelfs niettegenstaande dit bezwaar en de rhetorische overdrijvingen van Las Cases, blijft er een kern van waarheid in het Mémorial, die het van een enorme waarde doet zijn. Immers nu nog, wanneer de naam van Napoleon wordt uitgesproken, ziet men voornamelijk den veroveraar, den leger-aan-voerder — en dikwijls alléén dezen — voor zich. Het Mémorial doet den genialen organisator, den onvermoeiden beheerder, den veelzijdigen en ver-zienden regeerder kennen, waarvoor men zeker in dien tijd, tengevolge der omstandigheden — die Napoleons militaire eigenschappen op den voorgrond en zijn geniali-