Napoleons laatste levensjaren

ZEVENDE HOOFDSTUK.

Deels door toeval en gedeeltelijk door het toedoen en het opzet van Hudson Lowe, werd het isolement van Napoleon in het verloop der jaren op St. Helena grooter. Meer en meer trokken de goede bekenden van het eiland weg, zonder dat er andere voor in plaats kwamen. Had hij weinig geleden onder het vertrek der vier eerste personen, Piontkowski, Santini, Archambaud en Rousseau, die tot zijn bedienden behoorden en waren heengezonden en met wien hij, om zoo te zeggen, geen omgang had, meer en meer dieper verdriet voelde hij, telkens wanneer een der hoogeren naar Europa terugkeerde. Zelfs, wanneer dit heengaan tot gevolg had, dat de twisten en oneenigheden, die — direct of indirect — hun tegenwoordigheid of hun samen-zijn deden ontstaan en waaronder hij veel leed, ophielden of verminderden.

Dat er twisten en oneenigheid onder de hoogeren heerschten — al moge Mad. de Montholon ook het tegendeel beweren — is buiten kijf. Dergelijke twisten kwamen onder het mindere persooneel niet voor. Immers waar deze in afkomst en stand niet zoo heel veel van elkaar verschillen, hadden zij zich aangeboden om met den Keizer mee te gaan, gedreven — en het nuanceverschil in hun karakter en de grootere of mindere ver-stands- of gevoelens-verwantschap onderling was niet zóó gewichtig — door één gevoel, namelijk de vereering voor hun meester. Daardoor was het hen onverschillig waar zij hem dienden, hetzij op St. Helena, hetzij elders, evenals het voor hen geen punt van belang was, hoe lang zij op St. Helena zouden moeten blijven, wijl er — een enkele uitzonderings-omstandigheid daargelaten — voor hen geen reden bestond, om liever ergens anders verblijf te houden, waar het eenige en voornaamste doel, waarom zij met hem waren meegegaan, daarin bestond, hem te kunnen dienen en zijn lijden zooveel mogelijk te verzachten. En daarbij verviel, wat hen betreft, de voornaamste oorzaak van twist, die voor de hoogeren wél bestond,