Saartje gebakken botje

schien kwam het omdat van haarzelf ook twee kinderen waren gestorven.

Ik durfde haast niet op te kijken. Vader had een zwarte stoppelbaard, en hij zag zo bleek alsof hijzelf was gestorven. Hij gaf ons een zoen, en zijn wang bleef bijna aan de mijne kleven.

'Jullie moeten van de divan af,' gebaarde opoe, want moeder moest erop gaan liggen. Ook haar hadden we een zoen gegeven, maar nu pas had ik de moed haar op te nemen. Door haar zieken-huishemd heen kon je zien dat het sleutelbeen was gespalkt. Ze hadden het hekwerk rond haar borst vastgeschroefd.

'Saartje heeft godzijdank niet geleden,' zei vader tegen opoe, 'zij is vannacht buiten bewustzijn geraakt en heeft niet geweten wat er met haar zou gebeuren.'

Ik wou vragen of ik haar nog mocht zien voordat ze werd begraven, maar vader moest al weer weg, naar de Joodse gemeente, om er zijn schuld te regelen. Anders kon Saartje niet worden begraven. Alles wat de jidden deden kostte geld. Vader had altijd gezegd dat het een godsdienst voor rijke mensen was en niet voor sjle-mielem zoals wij. Als ik eenentwintig werd, bedankte ik voor de Joodse gemeente. Niet dat ik een goj werd, sjmadden liet ik me niet. Het was hun schuld net zo goed dat Saartje was gestorven. Waarom had de familie van moeder ons

139