Jij, Michel, jij beloofde op jouw beurt: 'We zullen hier wel iets voor je vinden. Wat jij nodig hebt ligt lager dan wat de Europeanen hier verdienen, en met jouw capaciteiten...'
Het ijs scheen gebroken te zijn. De verstarring, die mij bij mijn aankomst verwarde, en die mij de pijnigende vraag opdrong wat er gebeurd kon zijn, was godzijdank verdwenen. Jij verontschuldigde je voor de ellende die ik in de cel had gekend mede door de houding van Hella, die mij soms tot wanhoop bracht. Je kwam met een argument dat je al eens eerder had gebruikt voor Natalia Trotski. 'Hella moest allerlei beslissingen nemen zonder dat ze mij kon raadplegen', verklaarde je, 'en dat was een geheel nieuwe situatie voor haar, waarin fouten onvermijdelijk waren. Bovendien werd ze geconfronteerd met de verschrikkelijke houding van het trio, de leiding van een revolutionaire Internationale onwaardig. Pierre ging, kort na onze arrestatie, gewoon met vakantie, omdat hij het al zo had gepland. Over de anderen zal ik niet eens spreken. Hun gedrag was zodanig, dat ik me afvraag of ik nog wel vertrouwen kan stellen in de Vierde. Is het dan verwonderlijk, dat Hella er geen raad mee wist, en dat jij er ten dele het slachtoffer van was?'
Jouw opmerking in het bijzijn van Hella schokte me meer dan ik kan zeggen. Het vertrouwen opzeggen in de Internationale betekende voor mij het eind van alle dingen. Hoe vaak had ik mezelf in de cel, als Hella mij tegenover de Internationale had aangevallen, niet voorgehouden dat ik mij door persoonlijke overwegingen niet mocht laten beïnvloeden, en nu deed jij hetzelfde met betrekking tot het trio.
397•