Twee weten meer dan één. Of zou ze kwaad op me zijn? Zij was immers tegen de valse-francsgeschiedenis, wat er ook mee werd beoogd? Zou ze gelijk hebben gehad? In elk geval is daardoor de aandacht afgeleid van de fabriek in Marokko, en hebben we die kunnen voltooien voordat de justitie ingreep. Is dat niet redeneren achteraf? Is alles niet redeneren achteraf?
Aarzelend loop ik bij haar de trap op, naar de zolderetage van het grachtenhuis. Ik heb haar toch altijd willen helpen? De keer dat, op mijn aandringen, de chirurg die mijn been zette haar kwam opzoeken omdat ze last van haar rug had. De keer dat ze, al weer jaren geleden, bij ons kwam logeren in IJmuiden, tijdens de kindervakantie? De timmerman, die op haar verzoek de balkenzolder afscheidde, de elektricien die voor licht zorgde? Waarom die onzin? Het is toch normaal dat je elkaar helpt? Ben je bang voor haar geworden ? Maar als ik binnenkom zegt zij tegen mij: 'Het was alsof ik Michel de trap op hoorde komen.'
Michel is iets dikker geworden, zijn wangen hebben nog de bleekheid van de cel, maar zijn ogen staren naar verdere bestemming. Hij glimlacht strak, gaat stijf zitten in de kamer op het hoofdbureau van politie, om er te wachten op het visum uit Marokko. Hella komt haastig binnen, met Mrs. Baird, de vrouw van een Brits Lagerhuislid dat het vertrek van Michel heeft geregeld. Zij fluisteren even, dan verdwijnen zij weer om inkopen te doen voor de lange reis.
Bep komt Michel de hand drukken. Weer is Hella er. Ze ziet onze oudste dochter en haar jonge man vertrekken, en zegt tegen mij: 'Zij vertegenwoordigen de jeugd van deze tijd, gevoelig, ernstig.' Mien Sneevliet wordt binnengela
382