Poste-restante Rood

Vandaag heb ik Clausewitz weer opgepakt. Hij schrijft dat, ook bij tegenslagen, het geluk hem nooit verlaten heeft, zodat het haast een tweede natuur van hem geworden is, er onder alle omstandigheden op te vertrouwen. Hoe vaak is ook mij niet gebleken dat ik in dingen die van wezenlijk belang zijn een geluksvogel ben, en hoe ogenschijnlijke pech of tegenslag later juist een bescherming tegen groter ongeluk bleek te zijn. Het gelukkigst was ik met een aanmoediging in een brief van Bep: 'We zullen maar weer alles in het grote geheel bekijken, hè?' Als ik de kracht kan blijven opbrengen, alles 'in het grote geheel' te bekijken, dan zullen de tegenslagen me niet klein krijgen.

Ik heb kiespijn. Een maand geleden is van een geplombeerde kies een stuk afgebroken. Ik was er toen mee bij de tandarts, maar die mocht volgens de voorschriften in een Huis van Bewaring geen constructief werk doen, zoals hij het kies formuleerde. 'Probeer het er zo lang mee tot u in vrijheid komt. Krijgt u voor die tijd pijn, dan kan ik hem altijd nog trekken.' Die pijn is nu gekomen. Gisteren las ik in de Grundlinien der Philosophie des Rechts van Hegel, dat het inzicht in de straf voor het individu de geestelijke vrijheid herstelt. Daar houden we het dus maar op. Minus de kiespijn.

Een fijne brief, een prettig bezoek, het betekent alles voor me. Het leven hier gaat dan werkelijk buiten me om. Het is hier allemaal zo armzalig en fantasieloos, dat het gevoel me bekruipt dat een gril van het lot me in een wereldje heeft geworpen, zo bizar en potsierlijk, dat ik automatisch toeschouwer word. De werkelijke straf is, geïsoleerd te zijn van wie je lief zijn en het werk dat je lief is.

357•