Poste-restante Rood

stuit? Want wie als jood de oorlog heeft overleefd zal zich wel schuldig voelen tegenover degenen die niet meer leven. Het kan me allemaal niets meer schelen, en ik snauw hem toe: 'Ik wou dat ik de Schalkhaarder had neergeschoten die mijn moeder kwam halen.'

Is het waar wat ik zeg? Of zijn het grote woorden? Soms denk ik wel eens dat ik liever niet had geleefd dan te hebben meegemaakt wat in de oorlog is gebeurd. Maar ik leef. Ze hadden mij dan zeker ook kapotgeschoten. En Bep? En onze oudste meid? Dan waren er later ook geen kinderen meer gekomen. Ik heb daar al zo vaak over gepiekerd, elke dag opnieuw, dat het een gedachtenflits is geworden.

'Ja, het zal wel twintig jaar duren voordat de politie zich van die blaam heeft gezuiverd', antwoordt de commissaris. Zwijgt. 'Maar die arbeiders van jou, wat hebben die gedaan? Wie hebben de treinen naar Westerbork laten rijden? En naar Polen?'

Het is een zinloos gesprek. 'Ik verhoor je vanmiddag verder', zegt hij en staat op.

Ik word naar een cel onder het Paleis van Justitie gebracht, de ketting losjes om mijn pols. Ik ben er niet de enige. Een man, zenuwachtig van het wachten, moet voor het eerst voorkomen. 'Vooral onderdanig doen', praten anderen hem in, 'dan vindt de rechtbank dat je schuldbewust bent en kom je er met minder af.' Een jongen van ongeveer zestien jaar huilt, hij heeft de dag voor zijn examen een scheerapparaat gepikt. Twee jongens hebben een meisje verkracht en zijn vanmorgen verhoord. 'Eerst mocht het van haar', stottert één van de twee, 'maar plotseling wou ze niet meer.' 'Jullie lijken wel beesten', had de rechter-commissaris tegen hen gezegd.

334•