Ik haal opgelucht adem, en vanzelf neemt het gesprek een andere wending. Michel vertelt nu, hoe hij destijds naar Parijs is vertrokken. Hij was verpleegd in een sanatorium in Zwitserland, en wilde niet naar zijn land terug. Er waren allerlei problemen met de kameraden, ze waren afgunstig op hem en maakten hem het leven zuur. Zich niet meer aan het beperkte werk van een sectie wijden, en in dienst staan van de Internationale trok hem aan.
'Het is een wonder dat je zo goed bent genezen', vult Hella aan. 'De dokters wilden een long wegnemen. We hebben er samen lang en breed over gepraat en er geen toestemming voor gegeven. Wat een geluk is dat geweest.'
'Dat is al weer lang geleden', verzucht Michel. Michel en zij hebben elkaar in een strafkamp op een Grieks eiland leren kennen. Zij was lid van de communistische partij, hij was trotskist. Toen zij vrij kwam is hij gevlucht. Over een afstand van kilometers is hij naar de vrijheid gezwommen.
'Waar hadden we het ook weer over?' vraagt Hella. Ja, ze wilden naar Parijs. De kameraden daar zeiden dat Michel rustig zonder visum kon komen, dat zij er daar wel voor zouden zorgen. Michel wilde meteen gaan. Zij heeft erop gestaan dat ze in Parijs eerst voor een verblijfsvergunning zouden zorgen. Het ontbrak niet aan contacten.
Ik luister stilletjes, en raak in de war. Voordat ik naar Latijns-Amerika vertrok, had ik er ook op gestaan dat er voor een verblijfsvergunning zou worden gezorgd. Toen ik Michel daarop had gewezen, raakte hij dermate geïrriteerd, dat het tot een conflict leidde. Zand erover. En ik vraag: 'Heb je Trotski wel eens ontmoet?' 'Nee', antwoordt Michel, 'wèl gezien. Toen hij door Stalin werd verbannen, en uit Prinkipo per schip naar Europa voer, hebben we hem langs zien varen, en met een grote groep
309