Poste-restante Rood

Derde Wereldcongres

Nog kort geleden, in 1948 op het Tweede Wereldcongres dat de balans heeft opgemaakt van de oorlogsjaren en de ontwikkelingen daarna, waren Pablo en Germain het eens. En nu, geen jaar later, tijdens een zitting van het Internationaal Executief Comité staat Michel op en roept tijdens een inleiding van Ernest over de Oosteuropese bufferstaten: 'Naar mijn overtuiging is Joegoslavië een ar-beidersstaat.'

Verbijstering en geschreeuw over en weer. Een nieuwe arbeidersstaat? Tot stand gekomen onder leiding van een stalinistische partij? Onmogelijk! Uitgesloten! Laat Michel zich niet te veel leiden door zijn sympathieën voor Tito, na diens breuk met Stalin?

In de overige Oosteuropese landen trekken de stalinistische partijen de macht geheel naar zich toe, na die eerst gedeeld te hebben met burgerlijke partijen. Soms schakelen zij een deel van de arbeidersklasse daarbij in, zoals in Tsjechoslowakije. Van bovenaf liquideren zij het kapitalisme en nationaliseren de produktiemiddelen. Ook nu zegt Michel, als eerste in de Vierde Internationale: in deze landen zijn bureaucratische arbeidersstaten ontstaan, bureaucratisch omdat het volk er is uitgesloten van rechtstreekse deelneming aan de politieke en sociale macht. En toch: arbeidersstaten, omdat er geen kapitalisme meer heerst. Stalin was ertoe gedwongen, omdat de ontevredenheid van de massa's een gevaar voor hem begon te vormen. Bovendien was de koude oorlog begonnen, en konden de Oosteuropese landen voor de Sovjet-Unie alleen een militaire bescherming blijven als zij niet meer toegankelijk waren voor het imperialisme.

2.05