Stormvogels

doen," zo schreef hij ongeveer, en in de hongerwinter nog zijn wij daaraan begonnen, en er - dankzij de spontane hulp van goede mensen - in geslaagd.

Er is dus, naast alle verdriet, ook reden om blij te zijn, en waarom durf ik daar niet voor uit te komen? Die vraag stel ik mij duizend maal, en alleen ik zal er op kunnen antwoorden. Als kind was ik zo jaloers als menselijk gesproken maar mogelijk was, en die gevoelens zullen ergens, onderdrukt, stevig onder het oppervlak, nog wel in mij leven. Mark was zestien maanden jonger dan ik, en-hoe vaak al? - heb ik niet uitgerekend: dan is hij verwekt toen ik zeven maanden oud was. Misschien ben ik te vroeg van de borst genomen. God weet hoe afgunstig ik was toen hij bij mijn moeder aan de tiet lag, en mij een fopspeen in de mond werd gedouwd. "Jullie willen altijd hetzelfde hebben," nog hoor ik mijn moeder erover klagen. Misschien is het wel de emotionele ondergrond van mijn latere levensbeschouwing, iedereen hetzelfde, dezelfde rechten, dezelfde moeder bij wijze van spreken, hetzelfde paradijs, zonder concurrentie.

Maar dat zijn veronderstellingen. En het betekent niet dat ik mijn vertrouwen in een socialistische toekomst aan mijn persoonlijke emoties wil binden. De mensheid is, biologisch gesproken, nog ongelofelijk jong, een baby, meer niet, en daarvan uitgaande is het fantastisch wat zij al tot stand heeft gebracht, en verschrikkelijk zijn de ziekten die zij heeft doorstaan, en die altijd in haar geheugen zullen voortleven, zoals stalinisme en fascisme, en de miljoenenmoord van de afgelopen oorlog. Natuurlijk zal er een tijd komen dat zij volwassen wordt, en het is niet aan te nemen dat zij het eigendom van, het beheer over de maatschappelijke rijkdommen in handen zal laten van enkelingen: kapitalisten, bureaucraten. Het zou ook niet kunnen, anders zou zij zeker ten onder gaan

166