De kortste weg

'Net als Mozes,' antwoordde ik. 'Waarom wilt u geen Seideravond voor ons doen?'

'Daar heeft je vader ook al over gezeurd,' antwoordde hij nors, 'waar halen jullie de vromigheid plotseling vandaan?'

'Dat is het heus niet. Voor het jodenschooltje is het. Dat willen ze. En vader kan het niet. Manesjtano, halajlo, hazee,' galmde ik trots op mijn kennis, en om een antwoord uit te lokken vervolgde ik: 'Mikol, halei...'

Opa deed net alsof hij niets hoorde.

'Dat moet u zeggen, dat weet u toch wel?'

'Ik? Je vader, als hij het zo graag wil.'

'Die is zijn Hebreeuws verleerd. U niet, zegt hij, u kent zelfs uw Engels nog van heel vroeger.'

'Jullie denken zeker dat jullie je grootje wel in de maling kunnen nemen. Ik doe het niet. Met de godsdienst wil ik niks meer te maken hebben, en daarmee uit. Als ik nee zeg is het nee.'

Ik hoefde het niet meer te proberen, dat begreep ik wel. En toch bleef ik aandringen: 'Toe nou, opa.'

'De joodse godsdienst is alleen voor rijke mensen. Die kunnen het zich veroorloven om naar de sjoel te gaan op sjabbes en op al die feestdagen, om kosjer te eten, om, ja, om wat niet...'

Opa scharrelde in de kamer rond alsof hij iets aan het zoeken was zonder te willen zeggen wat. Het scheen alsof hij in zijn gedachtengang was gestoord en probeerde te ontdekken wat hem bezighield. Toen liep hij ineens naar het voorkamertje aan de straatkant van de Foeliedwarsstraat, een kleine winkelruimte waar hij vroeger aan de toonbank sigaren had zitten rollen.

Even later kwam hij terug met De Notenkraker in de hand. Je kon het meteen zien aan de malle kop van die clown. Dat was natuurlijk omdat het een satirisch weekblad

90