De kortste weg

zin van het woord. Haar jurk leek immers wel een zak, en voor as zorgden vaders sigaar, onze sigaretten, achteloos op de grond gemorst, zorgde ook het altijd kapotte rooster van de kachel.

Nog geen voet had ik binnenskamers gezet of triestheid overviel me. Het zeurde en zeurde in me om slechts plaats te maken voor ergernis omdat de radio blerde die ik afzette en die door vader weer werd aangezet met de woorden: 'Nooit is meneer thuis, en die enkele keer dat hij zich verwaardigt in ons midden te zijn zal hij ons vertellen wat we moeten doen.'

Het was een ondergrondse oorlog, die buiten onze wil om woedde en waarvan ik niets begreep, omdat ik altijd gék was geweest op vader, tot het ineens was veranderd, de koude zijn intrede had gedaan in ons gezin, zoals de winter volgt op de zomer. Vader, wat had je nog aan vader? Na het werk bleef hij in zijn stoel plakken, waar niemand anders in mocht zitten, hij was er niet meer uit te branden, zo moe was hij van een lange dag sappelen, zo weinig energie had hij nog over voor andere dingen. Een boek lezen? Waarom nog een boek lezen? Wat daarin werd verteld was slechts een flauwe weerspiegeling van de werkelijkheid, die hij helaas al te goed kende. Hij leefde slechts op als oom Izak kwam om met hem te dammen, of twee vrienden meenam om te komen kaarten, één avond in de week. Voor geen prijs liet hij daaraan meer tornen, ook niet toen ik jarig was, achttien werd en in mijn eentje zat te mokken boven in mijn slaapkamertje terwijl ik mezelf wijsmaakte dat het me allemaal niets kon schelen. Als hij een enkele keer belangstelling toonde voor wat ik deed, een satirisch liedje doornam dat ik voor de jeugdbeweging had geschreven, zag hij slechts de zwakke plekken. 'Onze contributieloper holt de leden achterna, maar die zijn aan 't potverteren in een cafetaria.' Hij las die regels, herlas ze en zei: 'Dat moet je veranderen. Daar kun je last

127