Adios companeros!

belangrijker dan de vraag of men actief mag deelnemen aan de strijd van onderdrukten tegen onderdrukkers zonder zich te houden aan spelregels die door de heersers zijn ingesteld. Ook de Vakman wordt gehoord, aanbrenger van de politie, een weerzinwekkende stumper, als was in de handen van wie hem manipuleren.

Voor Martin springen tal van getuigen in de bres, beroemde persoonlijkheden die zich bewust zijn van de zwaarte van wat zij zeggen, maar een van hen, Michel Leiris, legt bevend van emotie zijn verklaring af, kijkt met tranen in de ogen naar Martin, doet een stap in zijn richting als zou hij hem willen omhelzen. En doodstil is de zaal als Mien Sneevliet voor mij getuigt, helder, overtuigd van mijn onbaatzuchtigheid. Alleen Natalia Trotsky kon door ziekte niet komen, en nu is het de president van de rechtbank die haar verklaring voorleest.

De officier van justitie, volgens de advocaten in het dagelijks leven een gemoedelijke prater, dondert vanuit zijn kansel woorden van verontwaardiging op ons neer. Zijn dagvaarding heeft hij gemeenschappelijk uitgebracht tegen Martin en mij, want wij hebben gehandeld 'samen en in gemeenschap', en natuurlijk 'ieder voor zich', om welke reden-hij tegen Martin drie jaar en tegen mij twee jaar eist, want Martin is immers de belangrijkste persoon in onze Wereldpartij.

Drie advocaten houden hun pleidooi, belichten ieder een aspect van de zaak. Een van hen was tijdens de bezetting advocaat van Sneevliet, heeft hem voor de nazis verdedigd, trekt een vergelijking. Hij verwijst naar de filosoof Kierkegaard, noemt ons wilde ganzen, mensen die buiten het gezichtsveld van de rechter dreigen te vallen. De tweede advocaat, parlementslid en politicus, spreekt zijn verontwaardiging uit over het element van provocatie, dat tegen ons is gebruikt. De derde verdediger, klein, scherp, een terriër, bijt zich vast in details, laat niet meer los en citeert

184