Zegepraal

454

VII.

Ik wil 't leven zien geheven met 'n titanenzwaai uit de kleinheid der konkelende menschmiertjeswereld. Ik wil de maatschappij in haar zenuwfijn draadwerk zien ontleed, 't burgerlijke, 't aristokratische, 't dekadentisme, 't in verdoeming rondploeterend pauperisme, en vooral 't volk in zijn opkomst en opgolvend hoog zien uitstooten boven sociale woelingen.

Ik wilde de operatie tot 't diepste orgaan, 't bloeden, de hartkloppingen der menschheid, maar ik wil ook den opbouw, de heerlijk-opschuimende, de brandingen van het groote leven, tot eenheid gebracht in de visie van den genialen schepper.

Daarin bloeit van zelf de groote romantiek en de groote realiteit der menschheid.

Dat gaf Zola niet, al kon hij soms geweldige lijnen trekken.

Maar als 'n God heerschen over den kosmos van zijn scheppingen kon hij niet.

Zola gaf niet de Roman-Ethika der menschelijke hartstochten en aandoeningen, de poezie en de romantiek der menschheid.

Boven de fransche naturalistische epiek uit, kan de groote menschtragiek en 't wereldepos geschapen worden, door één, die zóó 'n Ethika in lévende passie-menschen weet te beelden.

Let wel kind, door geen Spinozaschen bril bekeken, — ik neem het voorbeeld der Ethika slechts om den universeelen scheppingskring te trekken.

Geen Claude-Bernarsche of Lambroziaansche of Darwinistische dogmatiek in de kunst.

O ! ik haat fel het realisme dat alleen in feitenrangschikking en in nuchtere dokumenteering z'n diepte zoekt.

Je hebt mij er nooit voor aangezien Florence, dat weet ik, maar de geringste verwarring krenkt me. Zie, ik wil niet vaag zijn in 't formuleeren van iets bijna onuitsprekelijks. Dan zwijgt men liever. Maar geloof toch niet, geloof toch niet Florence, dat er ooit een zeer groote kunst zou kunnen groeien uit een realisme dat zich in de nuchtere dokumenteering en middensfeer