Zegepraal

452

menteele en de groote ontroeringen werende methode van werken verafschuw ik diep, al vóór ik besefte zelf te kunnen scheppen. Alléén, 't geforceerd nuchtere van z'n éérste leerstelligheid kon hem zóó subjektief-bandeloos tot z'n laaste gedrochtelijk-valsche, verweekte werken brengen, als Vérité, Paris, Dokter Pascal, Fécondité, en zoo veel meer.

Hierin is de levende ziener en werkelijk groote levenssymbolist al lang witbestorven van onmacht.

Zola's grootste ongeluk was 't erfelijkheidsdogma en allerlei theoriegehaspel van Claude Bernarsche experimentaliteit.

De symbolisten zijn voor 'n groot deel zéér natuurlijke en noodzakelijke reagisten op zijn dogmatisch werk. Huysmans vooral heeft zonder te willen bewezen hoe star-eenzijdig Zola 't leven voelde. Met zijn verward-wetenschappelijk romantisme kon hij nooit de echte mystiek van een katholiek dweepstertje voelen, doordrongen, diep, allerdiepst.

Men voelt dadelijk de kille aanraking van een kritische hand, die met eigenzinnigste denkgereedschap de devote ziel opereert, 't Is de chirurg, niet de pracht-gevoelige tragikus die ik aan 't werk zie.

De middelen om in te dringen in zoo'n leven zijn dadelijk al veroordeeld, wijl ze in dien z. g. objektieven werker een voorkeur, een levens beschouwing, — heel iets anders dan 'n levemvoeling, kenmerken.

Zola was uit z'n aard woest romantikus. Hij dwong zich tot nuchterheid en objektivatie.

Hij prees Daudet om z'n nooit afwijken van de ,,realiteit".

Hier Florence kreunt de groote denkfout van Zola.

Daudet kón niet scheppen. Daudet zegt 't zelf, dat hij totaal onmachtig was met z'n intuitieve verbeelding te werken. Wat in Daudet 'n onmacht was, wordt door Zola als 'n deugd genomen.

Zola was in hoofdzaak de groote menner van den epischen levensgroei der dingen, die alleen te zien zijn in de verbeeldingsrealiteit. Zijn verstand vernuchterde z'n aandoeningen. Van huis uit was echter alles romantisch in hem. Zijn beste scheppingen,