Zegepraal

457

schreide hij, hoorde hij de kreten van zijn eigen ziel, en de kreunen, weeningen en smarten van al z'n lotgenooten.

Elk ding had ik gezien, geheeld, elk detail, van licht, atmosfeer, groepleven. Maar van de behandeling der vreeselijke tafreelen kon hij niet slapen, zoo levend-hevig stonden ze voor hem.

Toen kwam hèt moment. Hij beklaagde me, dat ik op die fabriekshel, waarvan ik alles gaf, zóóveel, zoo vreeselijk veel doorgestaan heb, en dat m'n geest daar de grootste smart en verbittering moet hebben ondergaan.

Wat is hier nu het uiterst-merkwaardige Florence ?

Ik zelf heb nooit de geringste tragische scène van dat fabrieksleven gezien.

Niemand kent mij daar. Al zou ik 'n gansche generatie vragen van werkers op mijn leeftijd of ze mij ook daar gezien hebben, op welke fabriek óók, ze zouden ten sterkste ontkennen, om de zeer eenvoudige reden, dat ik mijn gansch leven, niet meer dan 'n paar uur daar geweest ben.

Al de hevig tragische tafreelen zijn opgebouwd met de voorstelling en de ontroerde verbeelding, èn elk detail van gebeuren zie ik dan haarfijn voor me.

Nu komt 'n werker die dat fabrieksbestaan twintig jaar doorleefd heeft, bevestigen dat veel zoo, precies zoo geweest is, wat ik uit 'n paar zinnen, 'n paar inlichtingen als lévend tafreel beeldde.

Maar ik heb den geest van die lieden doordrongen, allerdiepst; ik heb geprojekteerd, en mijn dramatische verbeeldingswerking zal zich nooit vergissen. Zij schept alles uit het onbewuste, ook nü bij den opbouw van mijn landleven-drama.

VI.

Zola's werkplan is voor mij als arbeid dood.

Florence, vrees niet dat ik hem krenk. Ik heb hem zoo lief, zoo lief.

Hij was 'n groot, 'n hevig-innig, 'n hevig levend voeler, een menschheidsvader, als alle groote werkers. Maar zijn doku-