Zegepraal

₄₄8

meer en veelvuldiger er zal zijn dan de gemoedelijkheid, de scherts, de potsierlijkheid in 't leven, dan zal ze 'r ook zwaarder en veelvuldiger domineeren in mijn werk.

Waarom zou ik de bloeseming van 't leven, in jeugd en natuur niet even hevig liefhebben als de zoete, de weemoedsfijne, de diepe, bloedende en trotsche smart ?

V.

O! dat groote, allergrootste wereldepos van leven dat voor mij staat, dat ik zie, zie met m'n levende oogen, dat epos zal moeten beelden alle menschenhartstochten, en alle mensch-karakters.

Is er niet een fundamenteele psychologie die alle karakterverschijnselen omvat ?

Die psychologie, universeel moet alle psychen in den uitbeeldingskring trekken.

Florence, wil je weten hoe, precies hoe ik mij dat voorstel ?

Zooals de Eihika van Spinoza een abstrakte analyse van de hartstochten gaf, — hoe burgerlijk ook van levensbeschouwing, — in wiskundige stellingen en formulen dialektisch uitgewerkt,, zoo wil ik in dat epos de analyse geven van al de mensch-hartstochten, den lévenden inhoud, de levende kern er van, in alle vormen en innerlijkheden.

De Ethika sprak over den aard der veinzerij, schijnheiligheid, vrees, luchthartigheid, enz. Ik wil die hartstochten en hun gradaties, tot lévende wezens bouwen. Niet meer de vrees, maar de vreesachtige, niet meer abstrakt de veinzerij, maar den veinzer, den gierigaard, den lasteraar, den leugenzieke, den blijmoedige, den zwartgallige, den optimist, den lichtzinnige, den perverse, den sentimenteele, den geniale, den stompe, den overmoedige, den deemoedige, den eenzame, den mystieke, den verfijnde, den zelfversmader en zoo meer.

Zie liefste, van zelf groepeert zich daar het tegen-sentiment om heen, zooals dat in 't leven zoo dikwijls en frappant gebeurt^