Zegepraal

341

Lieve, lieve, begrijp toch, dat ik ril van 't modieus-besput-teren der primitieven.

Maar buiten menschelijke wavelarij en modieus bewonderings-gedoe over hun werk, is er naiever en roerender groepeering van mensch en landschap denkbaar dan de primitieven verbeelden ! Ik ken geen werk, waarin de teedere lenigheid van de vrouw, ■de draperie en 't kleedgeplooi zoo rein-van-heilige gracie uitkomt, als bij hen. Ze hebben de nonnetjes-pathetiek tot 'n glorie van vroomst leven geheven.

Bij Rogier is lijn meer dan 'n lijn van menschelijke schoonheid. Zijn lijn en handgebaar is zélf levensmysterie. Ik ken geen roerender en dieper realiteit dan de vrome gezichtsovaaltjes van hun maagden.

't Kopje, de oortjes, de oogen, 't neusje, 't mondje, ze zijn geboetseerd met 'n teederheid en 'n verrukking, zoo heilig en zoo stil en schroomvol in de aandoening van 't Gods-menschelijke. De boetseerende handen, die zóó menschen schiepen, hebben getrild van zaligsten schroom en sublieme ontroering vóór ze schiepen.

Dat gevoel, dat mystiek godsgevoel is wèg in onzen tijd. Die het probeert na te doen, is vooruit al verminkt.

Waar worden nog gehoord, zingende engelenkoren met harp en fluit en cythers ?

Wie was er ooit onder de menschelijke kunstenaars, die verhevener vroomheid in de lijn kón suggereeren, als er heiligt op hun Madonnagezichten met geloken oogen.

Het is met de teederste en van allerdiepste ontroering door-beefde vingertoppen geboetseerd, trek voor trek, lijn voor lijn. Hier is gepenseeld soms met de volmaaktste techniek, toch doör-glansd van de mystiek eener kloosterziel. Hun madonna's hebben de ingehuiverde heiligheid van 't goddelijke zelve, en 't kindeke beweegt zich in een schoonheid niet van deze aarde.

Dat kan allèen de hoogste en onbesmette geloofsverrukking van de middeleeuwsche mystiek en 'n doorvoering der sterkst visioenaire bewogenheid, vurig en toch getemperd in de droeve glorie van 't kruis.