Opgedoken

handelsrechter moest hij - voorafgaand aan een zitting - van de inhoud ervan kennis nemen. Ik moest op de terugweg de processtukken lezen om hem vervolgens van de inhoud verslag te doen.

Ik voelde me gevleid door het vertrouwen dat Julius Cohn in mij stelde. Het was voor mij een bewijs dat hij tevreden over mij was. Dat voelde ik goed aan: op 1 oktober 1919 kreeg ik een half jaar van mijn stagetijd cadeau en mijn salaris werd verhoogd tot 75 mark per maand.

Korte tijd later leed ik een gevoelig verlies. Mijn goede vriend en collega Carl Fuss stierf aan middenoorontsteking. In het bedrijf, maar vooral door alle vrienden, werd hij ernstig gemist. We plaatsten een rouwadvertentie in het Berliner Tageblatt.

De begrafenis, die op de joodse begraafplaats Weissensee plaatsvond, was de eerste begrafenis van mijn leven. Lang treurde ik om Carl.

In de herfst verliet onze vrouwelijke tekenaar het bedrijf en werd Alex Monno als opvolger in dienst genomen. Hij verruilde zijn baan bij de branchevereniging Verband für Oberbekleidung, waarbij bijna alle confectiebedrijven waren aangesloten, voor een baan bij onze firma. Als bijbaan gaf hij ’s avonds tekenles. Toen we elkaar wat beter kenden, verliet ik de Schule Reimann en nam voortaan les bij Alex Monno.

Hij was ongeveer tien jaar ouder dan ik, maar zocht - zoals ik snel merkte - naast ons zakelijk contact mijn vriendschap. Dat maakte indruk op me. Als hij bij ons thuis was, maakte hij muziek met Vera. Zij begeleidde hem op de piano, terwijl hij met een eigenaardige falsetstem liederen zong. Het klonk enigszins lachwekkend, maar ik stond er niet verder bij stil.

Soms gingen we ’s avonds na de tekenles samen uit. Op een keer gingen we naar een uitspanning aan de Kaiserallee. Alex Monno droeg die avond een lichtgrijs pak met een roze hemd en een zwarte das. Op zijn hoofd een zwarte bolhoed, die een opvallend contrast vormde met zijn lichtblonde haar. Hij hield van een beetje excentriek.

Tussen de gasten ontdekte ik een kennis. Na een tijdje kwam hij naar me toe en vroeg me recht op de man af: “Zeg eens, ben je homo?”

Na deze avond probeerde ik zo min mogelijk samen met Monno in het openbaar te verschijnen. Ik respecteerde hem verder en we hielden contact.

In maart 1920 werd het voortbestaan van de Republiek van Weimar ernstig bedreigd: De ‘Kapp-Putsch’ vond plaats. Reeds in 1917 had Wolfgang Kapp een chauvinistische volkspartij opgericht, die zich van meet af aan verzet had tegen de eerste democratie op Duitse bodem. In 1920 pleegde hij een staatsgreep, die niet in de laatste plaats mislukte omdat er een al