Opgedoken

het tot een tweede voorstelling kwam. In een klein stadsblad verscheen zelfs een lovende kritiek, waarin ik onder mijn kunstenaarsnaam ‘Bert Lebram’ vermeld werd.

Bij een van de repetities kwam het tot een klein incident tussen mij en Fritzi Sachs, die de vrouwelijke hoofdrol van Carla Pepinewska speelde. Plotseling en zonder duidelijke reden gaf Fritzi mij een draai om mijn oren. Even perplex, duwde ik haar om iets terug te doen een kamer in en gaf haar een kus. Tot mijn verrassing beantwoordde ze die met een tongzoen.

Overigens deden mijn oudere vrienden er alles aan, dat ik mijn terughoudendheid in de omgang met meisjes zou kwijtraken. Ik was inmiddels achttien jaar oud. Op een zaterdagavond namen ze me mee naar een gelegenheid aan de Halensee, die bekend stond om een enigszins lichtzinnig publiek. Veel meisjes kwamen er alleen naar toe. Een van hen, Ilse Jerschel, vond ik leuk. We dansten een tijdje en gingen de tuin in om te zoenen. Bij het afscheid maakten we een afspraak voor de volgende zaterdag. Ilse woonde in Nauen. De ontmoetingsplek was de Lehrter Bahnhof. Daarvandaan gingen we naar een gelegenheid in de wijk van de Tiergarten, waar we een hele tijd plezier hadden. Op een bank in het park flirtten we ongegeneerd met elkaar wat op een vrijpartij uitliep. De tweede keer in mijn leven.

Na de oorlog keerden de voormalige werknemers, die in het leger hadden gezeten, in de bedrijven terug. Bij de firma Cohn & Rosenbaum groeide het aantal medewerkers daardoor automatisch. Ik leerde behalve de compagnon van mijn baas, Siegfried Bytinski, ook Hans Seger en Walter Salinger kennen. Een achterneef van mij, die boekhouder was, nam zijn plaats ook weer in.

Allemaal troffen ze een volledig andere maatschappij aan. De tijden waren veranderd en het was er niet allemaal slechter op geworden. Door het ineenstorten van de oude orde groeide het zelfbewustzijn van de arbeiders en medewerkers in loondienst. Tijdens de revolutie waren het de arbeiders-en soldatenraden geweest die meer loon eisten en nieuwe salarisschalen uitonderhandelden. Daarna streefden vooral de vakbonden het doel na om voor de werkende bevolking een hogere levensstandaard te bereiken. Ik ging naar bijeenkomsten waar uitbuiting en onderdrukking van werknemers aan de kaak werden gesteld en werd een overtuigd aanhanger van de sociaaldemocratische partij.

Tot mijn genoegen vond mijn hoogste baas, Julius Cohn - gevreesd om zijn tyrannieke optreden - mij intelligent en gaf me af en toe een veeleisende opdracht. Hij stuurde me met de tram naar het gerechtsgebouw aan de Alexanderplatz om processtukken op te halen. In zijn functie van honorair