Opgedoken

eigening. Daarna maakten ze alle joodse organisaties ondergeschikt aan de Joodse Raad. Naar Duits voorbeeld werden de binnen- en buitenlandse joden aan een bijzondere wetgeving onderworpen. Joden mochten geen cafés meer in en hetzelfde gold voor zwembaden en parken. Evenmin mochten ze reizen of bepaalde beroepen uitoefenen. En vanaf eind augustus 1941 werden joodse kinderen niet meer toegelaten op openbare scholen.

In het voorjaar van 1941 riep de Gestapo de ‘Zentralstelle für jüdische Auswanderung' in het leven met aan het hoofd de ‘Befehlshaber der Sicherheitspolizei’ Willy Lages en SS ‘Hauptstürmführer’ Ferdinand aus der Flinten. Deze instantie was uitsluitend bedoeld om de nog in Nederland verblijvende joden bij elkaar te drijven, hen van hun bezittingen te beroven en tenslotte te deporteren. De Joodse Raad werd gedwongen hieraan mee te werken. Terwijl overal in het land werkkampen werden ingericht waar joden te werk werden gesteld en terwijl Nederlandse SS’ers in de concentratiekampen Amersfoort en Vught hun bloedige ambacht leerden, begon de ‘Zentralstelle’ alle joden die binnen haar directe invloedssfeer vielen in Amsterdam te concentreren. Op 29 april 1942 werd ‘de gele vlek’, de jodenster ingevoerd. De mogelijkheden om een beroep uit te oefenen werden nog verder ingeperkt en tenslotte volgde de afkondiging van een uitgaansverbod.

Zeker na de invoering van de ster probeerden veel joden onder te duiken. In deze tijd, toen het leven van de joden op het spel stond, deden zich talloze blijken van menselijkheid en solidariteit voor. De hulpvaardigheid verdient nog extra waardering omdat ook degenen die joden in huis namen de dreiging van het concentratiekamp boven het hoofd hing. Ook al werden er telkens weer mensen verraden - de SS betaalde voor elke verraden jood een premie van zeven gulden vijftig - toch hebben velen het op hun onderduikadres overleefd.

In maart 1943 noteerde Rauter: “Hoe makkelijk de Nederlandse bevolking zich nog steeds uit medelijden of winstbejag bezondigt aan steun aan de joden, bewijst een geval waarbij acht ariërs zich strafbaar hebben gemaakt omwille van één jood, die ze weken achter elkaar geholpen en verstopt hadden.”

En er bestond joods verzet. Gerd Badrian bijvoorbeeld, een Duitse jood die vermomd als officier van de Wehrmacht tegen zijn voormalige landgenoten vocht en met het wapen in de hand stierf. En Walter Süskind, die