Opgedoken

In 1961 reisde het gezin Lebram naar Berlijn en bezocht ook het graf van vader en grootvader Max Lebram op de joodse begraafplaats in Weissensee.

We waren als gezin in Nederland echt gelukkig. Mijn vader was voor dit geluk aan de zijde van zijn vrouw heel dankbaar. Twee dochters en drie kleinzoons waren hem geschonken - ja, hij beschouwde dat als een heus geschenk. Hij was er trots op, dat wij, zijn dochters, perfect Nederlands spreken, dat wij ‘echte Hollanders’ zijn. Zijn Nederlands herinnerde hem en zijn omgeving er voortdurend aan, dat hij uit een andere wereld hierheen was gekomen. Het herinnerde hem aan een verloren wereld, aan een verloren leven, waarin hij ook ‘geluk’ had gekend, net als in zijn tweede leven.

Mijn vader stierf in Amsterdam in 1993, 92 jaar oud. Hij had zijn lot geaccepteerd. Zijn levensweg staat model voor die van veel Duitse joden die in de jaren rond 1900 werden geboren. Maar de tijd van vervolging en vernietiging te hebben overleefd, dat was een uitzondering.

Irene Lebram Bussum, 2009