Opgedoken

In 1961, toen ik vijftien jaar was, ging mijn vader met mij, mijn moeder en mijn zusje Barbara naar Berlijn. Hij had ons vaak verteld over zijn geboortestad, over zijn kinderjaren en jeugd in de tijd van Keizer Wilhelm II. Over de stormachtige jaren, rijk aan gebeurtenissen, maar vaak ook moeilijk ten tijde van de Republiek van Weiman En dan, hoe hij uit Berlijn moest vluchten, uit het land van zijn voorouders.

Het was zijn eerste reis naar Berlijn na de Tweede Wereldoorlog. Wij kinderen voelden de spannning en angst bij mijn ouders. Mijn vader nam ons mee naar de plekken uit zijn vroegere, zijn ‘eerste leven’. Straten, scholen, huizen. We bezochten het graf van zijn vader, onze grootvader, in Weis-sensee.

De baas van een melkwinkel, nog op het oude adres, herkende hem. De onrust bleef. Om het allemaal niet nog erger te maken, deden wij kinderen alsof het ons allemaal niet zoveel kon schelen.

Het was een moeilijke reis. Er was teveel gebeurd, teveel vrienden en familie waren door de nationaalsocialisten vermoord.

Twintig jaar later begon mijn vader zijn herinneringen op te schrijven. Hij deed het voor ons, zijn dochters en voor zijn kleinkinderen. Het was belangrijk voor hem, dat zijn nakomelingen wisten waar hij vandaan kwam.

Dat hij het onvoorstelbare schrikbewind van de naziterreur had overleefd, bracht voor hem met zich mee, dat hij de plicht had erover te vertellen. Dus is het geen toeval dat hij zich in zijn herinneringen vrijwel volledig beperkt tot de jaren tot 1945.

Zijn herinneringen, waarin hij de verschrikkelijke gebeurtenissen tussen 1933 en 1945 laat herleven en waarin hij de gruwelen bij naam noemt, zijn tegelijkertijd een poging om verder terug te gaan in de tijd toen Berlijn zijn thuis was.

“Als je eenmaal de grond onder je voeten bent kwijtgeraakt”, zei hij wel tegen ons “voel je je nergens ooit meer volledig thuis.” Eigenlijk bleef mijn vader in zijn hart z’n hele leven een Berlijner.