Een plan van onbeschrijfelijke grootheid

van de overlevenden uit de kampen, waarin alle verschrikkingen tot in detail verteld werden. Het was zo afschuwelijk, ik zag hem alles van voren af aan herbeleven. Asgrauw en huilend liep hij rond en 's nachts schreeuwde hij het uit, omdat hij de kampbeulen in onze slaapkamer op zich af zag komen. Ik wist me totaal geen raad en had het idee dat hij nooit meer van die gekmakende angst en wanhoop bevrijd zou worden. Onze rabbijn, rebbe Morgenstern, kwam elke dag langs om met Aaron te praten. Had Aaron aan praten geen behoefte, dan zat hij gewoon bij hem en las hem wat voor uit de krant. De rebbe bleek onze reddende engel, want door zijn aandacht plus een behandeling met kalmeringstabletten kroop mijn man langzaam maar zeker weer uit dat dal van ellende omhoog. Dat ons kind zich in die tijd aandiende was een regelrecht geschenk uit de hemel. Door het geweldige nieuws dat ik in verwachting was, herleefde de Aaron van vroeger pas weer echt. Hij was zo ongelofelijk blij, overal bazuinde hij het rond, hij werd vader! Na de geboorte van onze zoon liep hij alsmaar met hem op z'n arm, hij kon z'n ogen gewoonweg niet van Bram afhouden. Ik hoor hem nog zeggen: Dit prachtkind, ons wonder, zal mij de hel van het verleden voorgoed doen vergeten.' Selma slikte. 'Hij geloofde er waarachtig in. Ik ook.' Ze schudde lichtjes haar hoofd: 'Zo idolaat als hij van dat jongetje was. Bram was van begin af aan ook echt een vaderskind. Als kleuter al stond hij steevast tegen vijf uur voor het raam te wachten tot Aaron thuiskwam uit zijn werk. En zag hij hem uit de tram stappen, dan rende hij naar de deur en riep naar mij: "Papa komt thuis!" Alsof die terugkwam van een verre, lange reis.' Even keek ze zwijgend voor zich uit

128