Een plan van onbeschrijfelijke grootheid

ken gezeten. Dankzij deze moedige mensen waren wij na de oorlog nog in leven en konden we herenigd worden met onze ouders die het overleefd hadden op een ander onderduikadres, in het noorden. Maar verder, onze grootouders, tantes, oom, de hele familie, ze zijn allemaal vermoord, niemand van hen is teruggekeerd.' Laura had haar met een strak gezicht aangehoord. 'Het is nogal wat, wat u heeft meegemaakt,' zei ze zachtjes. Na een korte stilte hernam ze: 'Maar, om terug te keren op uw man, waar heeft hij gezeten?'

'In '43 is hij via Westerbork naar Auschwitz gedeporteerd. Dat hij die jaren heeft weten te overleven, Selma schudde haar hoofd. 'Wat hij daar heeft meegemaakt. Hij was nog een gezonde, sterke jongen toen ze hem op transport zetten en had daarom de mazzel dat de nazi's hem bij aankomst in het kamp niet selecteerden voor de gaskamer, maar hem als dwangarbeider tewerk stelden in Auschwitz-Birkenau. Twee jaar lang onderging hij de dagelijkse vernederingen en wreedheden van bewakers tot hij tenslotte in '45 door de Russen werd bevrijd. Maar vraag niet hoe hij eraan toe was. Oud en gebroken, als een wandelend skelet, zo beschreef hij zichzelf, dat nog amper op z'n benen kon staan, zo verliet hij het vernietigingskamp. Hij keerde terug naar Mokum en moest het meteen verder zelf zien te rooien, zijn ouders waren niet teruggekomen.'

'Wanneer leerde u hem kennen?'

'We ontmoetten elkaar pas jaren daarna, in '58. Toen leek hij er helemaal bovenop gekomen, het viel hem beslist niet aan te zien dat hij jarenlang zo onmenselijk geleden had. Ik werkte in die tijd voor de Zionisten Bond en we vierden het tienjarige bestaan

126