Kamertjeszonde

typering van Heijermans⁵ werk uit deze realistische periode amusant raak is, al zal men zijn oordeel niet delen.

Dr. Meijer nu ziet ook in Vincent Haman antisemitische trekjes. Hij beweert dat Paap zijn slachtoffer Helmers heeft genoemd mede om te herinneren aan de vroeg-negentiendeëeuwse dichter Helmers. ‘Want Helmers,⁵ schrijft hij, ‘de dichter van De Hollandsche natie, vertegenwoordigt de ontaarde kunstenaar, zoon van de Joodse <natie>.⁵ Het is alleszins merkwaardig, dat Meijer Kamertjeszonde niet noemt, terwijl hij wél uitspraken over joden van Kloos, Van Deyssel, Van Looy op antisemitische trekjes keurt. Maar hoe men verder ook over zijn boek denkt, het kan ons helpen om het ‘antisemitisme⁵ van Kamertjeszonde te begrijpen.

Meijer zet uiteen, dat de vorige eeuw vooral in Amsterdam een veel scherper joods vraagstuk kende dan men zich vóór 1940 wilde realiseren. Met name, schrijft hij, ‘zijn het twee facetten, die onze aandacht verdienen: de onder invloed van het wetenschappelijk socialisme gewekte afkeer van de geld-jood en daarnaast wat men zou kunnen noemen: de angst voor het dllegaab binnendringen van de gesaeculariseerde jood in de Westeuropese cultuur en maatschappij.⁵

Er bestaat, schrijft hij, een socialistische jodenhaattraditie, die teruggaat op Marx en diens Zur Judenfrage, waarvan de grondidee in zijn woorden is: ‘Woeker geïndentificeerd als de gesaeculariseerde cultus van de jood. Diens vleesgeworden God: het geld.⁵ En even verder: ‘Het marxisme haatte de geld-jood, de woeker-jood, de sjacher-jood en leidde een fase in van virulente jodenhaat, waarvan men de uitlopers kan vervolgen tot in het Amsterdam der jaren negentig!⁵

Een citaat uit Meijers boek is voor begrip van Heijermans van bijzonder belang: ‘Doordat in de gesloten joodse gemeenschap van Amsterdam de klassen-tegenstellingen nog niet waren doorgedrongen en de joodse proletariër zich nog altijd (nationaal) gebonden wist en voelde aan zijn kapitalistische mede-jood kon voorlopig geen sprake zijn van het doordringen van bewust-proletarische denkbeelden in het gettoproletariaat. Integendeel! De joodse pauper zag in zijn kapitalistische jood minder een vijand, dan in die nieuwlichters met hun anti-kapitalistische frasen, waarin de joden er zo slecht afkwamen. Zo zien wij de joden meedoen aan de talloze, geprovoceerde relletjes tegen anarchisten en protosocia-listen.⁵

In 1904 liet Heijermans de roman Diamantstad verschijnen, een van zijn meest verouderde boeken, geschreven in bar woordkunst-proza, maar het was bedoeld als socialistisch document, als aanklacht en reportage.

389