Kamertjeszonde

komstig deel aan bepaalde gebeurtenissen waren ontleend, maar dat voor het overwegende deel herinneringen aan meer dan één levenslot waren in geschakeld.

In 1906 tenslotte, bij de zevende druk, distantieerde Heijermans zich van het ‘succes⁵ door ‘zijn rustige minachting uit te spreken⁵. Hij schreef: ‘Aan de ene zijde ondergaat de bourgeoisie de potigste strieming gelijk een zinnen-streling - aan de andere, duidt zij de maat harer ontaarding door de uitbundige lezing van een boek, waarvan zij het reine bemod-dert, aan.⁵ Vandaag, beweerde hij, zou hij Kamertjeszonde met de oude overtuiging schrijven, ‘mogelijk met stérker vermijding van de sexuele schijn die het boek deed beduimelen⁵.

Zeventig jaar na het ontstaan van Kamertjeszonde, lezend in een periode die de seksuele taboes, althans in de literatuur, heeft opgeheven, zal men het boek niet licht meer geilgraag beduimelen; wie naar prikkeling pf onthulling verlangt kan gemakkelijker terecht. Maar jammer genoeg voor Heijermans zal men zijn werk evenmin lezen omdat er met goede bedoelingen in wordt gefilosofeerd over liefde en huwelijk. Want juist die met hartstochtelijke overtuiging geschreven uiteenzettingen doen zo verbleekt, schimmig aan of zij nooit enige kans hebben gehad om werkelijkheid te worden.

Men voelt niet eens de neiging om met de auteur in debat te gaan. En wat wilde hij eigenlijk? Hoewel hij fel te keer ging tegen het bourgeois-huwelijk, dat hij verontreinigd achtte door zakelijke overwegingen, stelde hij er niet iets als vrije liefde of kameraadschaps-huwelijk tegenover, maar een heel huiselijk gezinsideaal, waarbij de partners uit vrije wil en zonder aankondiging ten stadhuize nu juist deden wat zij volgens de huwelijkswetgeving zouden behoren te doen. In feite was hij een bewonderaar van het rustige monogame huwelijk tussen een hard werkende man en een lieve vrouw die voor hem zorgt. Zijn woede richtte zich niet tegen een principe maar tegen degenen die ten onrechte beweerden dit principe in praktijk te brengen.

Die heeft hij mooi in beeld gebracht, de liederlijk dagdromende kapper Doedelaar, enkel in hebzucht verenigd met zijn onaantrekkelijke vrouw, de uitgezwabberde neef van Moos Scherpenzaal, die een gezond meisje trouwt hoewel hij zelf een geslachtsziekte heeft. En naast deze schanda-lig-fatsoenlijke echtparen leven de artiesten in vrije liefde al even schandalig: de arme Dirk, door zijn Guus uitgebeend en bedrogen, is een voorbeeldig slachtoffer van de strijd der geslachten die in de negentiende-eeuwse literatuur zo fel woedde. En de jonge, idealistische Moos Scherpenzaal dreigt al evenzeer onder te gaan, verslingerd als hij is aan de

386