Rechtskundige significa

127

„Bij ontbreken van eene positieve openbaring van het rechtsgevoel der natie door de gewoonte, zal de rechter dit zelf met de hem ten dienste staande middelen hebben op te sporen (deskundigenverklaringen, literatuur, volksoverlevering, enz.). Het heil der samenleving, in wier belang de rechter zijn taak vervult, brengt o. i. mede, dat hij zich niet boven hare opvattingen plaatse, doch zijne uitspraken geve in overeenstemming met de in de maatschappij, bijzonderlijk in de kringen der betrokkenen* heerschende met orde en zedelijkheid zich verdragende, inzichten”.

Bij deze en dergelijke beschouwingen treffen den wijs-geerigen significus twee.

Ten eerste: er wordt niet onderscheiden tusschen „willekeur” en „individualiteit”. En het inzicht ontbreekt, dat dit beide relatieve begrippen zijn, zoo goed als „orde” en „wanorde”. Zoo goed als „subjectief” en „objectief”, „discreet” en „continu”, „individu” en „gemeenschap”.¹)

¹

) Bergson aangehaald door Prof. Dr. G. Heymans „De philoso-pihie van Henri Bergson” in T. v. W. Jrg. VI bldz. 227 „uit bet eene of andere oogpunt kan ergens wanorde heersohen, maar wanorde zonder meer is een woord zonder zin”. Orde zonder meer natuurlijk evenzeer. Toch wordt dat woord door juristen geregeld gebruikt. Dr. A. H. Haentjens „Wil en vrijheid” in T. v. W. Jrg. VII bldz. 132 over „wilsvrijheid” tegenover „willekeur”. Dr. J. A. der Mouw