Rechtskundige significa

107

te betreuren, dat Prof. Hijmans na zijne oratie er zoo goed als niet meer aan heeft gewerkt. Het werk wordt nu toch wel gedaan. Maar een veelzijdig, intuïtief rechtsgeleerde als Prof. Hijmans was van groote waarde geweest. Want een intuïtief-suggestief woord als: „recht der werkelijkheid” dringt tot signifische bezinning. En wie is daartoe beter in staat dan de gebruiker zelf?

In „De Beweging” van September 1917 heb ik naar aanleiding van „het recht der werkelijkheid” eenige vragen gesteld. Prof. Hijmans heeft in het „Rechtsgeleerd Magazijn” (bldz. 552—555) mijn opstel besproken. Maar mijne vragen heeft hij niet beantwoord. Zij waren: „Waarin verschilt het recht der werkelijkheid van de persoonlijke rechts-overtuiging van iederen rechter? Waarin verschilt dit recht van maatregelen van maatschappelijke orde? Hoe weet Prof. Hijmans, dat zijn recht der werkelijkheid ook werkelijk recht is? Waar is de taal der werkelijkheid, waarin dit recht der werkelijkheid door den rechter zal worden uitgesproken en door den rechts-zoekenden zal worden verstaan?” Dergelijke vragen zijn zeker bij vele lezers opgekomen. Men zie de reeds aangehaalde beoordeeling van A. van Gennep in „Onze Eeuw” van Maart 1911. En van Mr. B. J. Polenaar in „Themis” van 1911. En van Mr. W. Zevenbergen: „Over het probleem der rechtssociologie” in T. v. W. Jrg. XII bldz. 205. „Men spreekt ook ten onzent van het recht