Pathologieën

De Haan uit eigen ervaring. In Culemborg was hij enige tijd onderwijzer; in Haarlem bezocht hij de kweekschool. Aanvankelijk woonde hij hier bij zijn tantes en oom Gerson de Haan, leraar wiskunde; later kwam hij in huis bij de blinde joodse arts Koetser, waar ook een zekere Blok, een wat extravagante figuur, in de kost was. De hoofdpersoon van Pathologieën komt in Haarlem ook bij een blinde arts terecht, waar hij bevriend raakt met diens huisgenoot René Richell.

De naam Johan van Vere de With heeft De Haan niet losgelaten. J. A. Rispens heeft indertijd al eens gewezen op de klanksymboliek in deze kennelijk weloverwogen gekozen naam. Als René de With besprak De Haan in Den Gulden Winckel van 15 augustus 1911 Confessions de ma vie door Wanda Sacher Masoch onder de titel Literatuur en pathologie. Onder dezelfde schuilnaam publiceerde hij in De Amsterdammer van 16 augustus 1908 een bespreking van de verzenbundel Lueurs et ƒlammes door Hélène Vacaresco. De naam van deze adellijke Roemeense schrijfster die in Parijs in ballingschap leefde, waar zij in 1947 overleed, komen wij verbasterd ook in Pathologieën tegen. Er is daar sprake van Hélènus Marie Golesco, een schilder die in de Seine in Parijs verdronk. In 1910 heeft De Haan deze naam opnieuw gebruikt toen hij in Ontwaking en Nieuw Leven De Lupuslijder publiceerde met de ondertitel Uit het leven van Helenus Marie Golesco. De Haan onderhield overigens contact met de Roemeense schrijfster die eens door koningin Elisabeth was voorbestemd om met kroonprins Ferdinand te trouwen; op weg naar Palestina, bezocht hij haar in Parijs en berichtte daarover in een van zijn reisbrieven in het Algemeen Handelsblad (1 februari 1919).

De drie delen van Pathologieën heeft De Haan voorzien van opdrachten aan drie schrijvers: het eerste deel aan Georges Eekhoud die de voorrede schreef; het tweede deel aan de Engelse schrijver Oscar Wilde (posthuum, want Wilde was reeds in 1900 overleden), die na een proces wegens homoseksualiteit tot dwangarbeid was veroordeeld; het derde deel aan de Deense schrijver Herman Bang, van wie algemeen bekend was dat hij homoseksueel was. Voor deze opdrachten koos De Haan versregels van Catullus.

In het exemplaar van Pathologieën dat in mijn bezit is, staan de opdrachten aan Eekhoud en Bang op de tegenoverliggende bladzijden in het handschrift van De Haan in vertaling weergegeven.

227